Dlaczego się starzejemy?

Starzenie się to naturalny, stopniowy proces, w którym wraz z upływem czasu pogarszają się funkcje organizmu niezbędne do życia. To wynik kumulacji różnorodnych uszkodzeń wywoływanych zarówno przez czynniki wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Choć organizm posiada mechanizmy naprawcze, z wiekiem ich skuteczność maleje.

Do najważniejszych czynników przyspieszających starzenie należą m.in.:

stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny,
mutacje DNA i uszkodzenia komórkowe,
toksyny środowiskowe oraz promieniowanie UV,
niezdrowa dieta i brak aktywności fizycznej.

Efektem jest stopniowa utrata funkcji komórek i tkanek, co zwiększa ryzyko chorób związanych z wiekiem, takich jak choroby układu krążenia, czy choroby neurodegeneracyjne.

Jak nauka opisuje starzenie się?

Współczesna biologia starzenia wskazuje na zestaw kluczowych procesów, które osłabiają organizm.

Należą do nich:

uszkodzenia DNA i niestabilność genomu,
skracanie telomerów,
zmiany epigenetyczne wpływające na aktywność genów,
zaburzenia pracy mitochondriów (czyli „elektrowni” komórkowych),
przewlekły stan zapalny i zaburzenia komunikacji między komórkami.

To właśnie te procesy sprawiają, że organizm starzeje się w różnym tempie u różnych osób.
Skala zjawiska jest ogromna. Według prognoz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), do 2050 roku liczba osób w wieku 60 lat i starszych na świecie podwoi się, osiągając 2,1 miliarda. Już w 2030 roku co szósta osoba będzie miała co najmniej 60 lat.

Wiek chronologiczny - prosta miara

Wiek chronologiczny to po prostu liczba lat, które upłynęły od twojego urodzenia. Jeśli urodziłeś się w 1990 roku, a mamy 2026 - masz 36 lat. Ale czy to oznacza, że twój organizm funkcjonuje dokładnie jak u przeciętnego 36-latka?

Wiek biologiczny - co mówi o twoim zdrowiu?

Tu pojawia się pojęcie wieku biologicznego. To sposób oceny rzeczywistego stanu organizmu, niezależny od kalendarza. Opiera się on na poziomie zmian i uszkodzeń komórkowych, które gromadzą się w czasie.
W praktyce oznacza to, że dwie osoby w tym samym wieku mogą znacząco różnić się kondycją zdrowotną, tempem starzenia i ryzykiem chorób. Wiek biologiczny może być niższy, równy lub wyższy od chronologicznego i w dużej mierze zależy od stylu życia: diety, aktywności fizycznej, snu, poziomu stresu czy używek.

Coraz częściej uznaje się go za dokładniejszy wskaźnik kondycji zdrowotnej i potencjalnej długości życia, ponieważ uwzględnia zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe.

Jak mierzy się wiek biologiczny?

Do najczęściej stosowanych metod należą:
zegary epigenetyczne - analizują zmiany chemiczne w DNA (metylację), które postępują wraz z wiekiem; to jedne z najbardziej precyzyjnych narzędzi, choć wciąż rozwijane,

długość telomerów - telomery skracają się z każdym podziałem komórki; ich długość jest powiązana ze stanem zdrowia i może reagować na styl życia, stres czy dietę.

- Ocena wieku biologicznego za pomocą zegara epigenetycznego polega na analizie wzoru metylacji DNA w wybranych miejscach genomu, który zmienia się w sposób charakterystyczny wraz z procesem starzenia. W przeciwieństwie do wieku metrykalnego, wiek epigenetyczny lepiej odzwierciedla rzeczywiste tempo starzenia organizmu, pokazuje ryzyka chorób oraz ogólnej śmiertelności. Informacja o zegarze epigenetycznym jest zatem czymś więcej niż tylko ciekawostką - jest przede wszystkim mierzalnym narzędziem wspomagającym zmianę naszych nawyków w drodze do #zdrowowieczności - mówi lekarz internista oraz specjalista w zakresie zegarów biologicznych, Anh Kiet Nguyen.

Dlaczego warto znać swój wiek biologiczny?

Wiek biologiczny może dostarczyć cennych informacji o ryzyku chorób i przewidywanej długości życia. Osoba, która ma 45 lat „na papierze”, ale biologicznie 55, może być (ale też nie musi) bardziej narażona na choroby układu krążenia niż ktoś, kogo wiek biologiczny wynosi 35 lat.
Co ważne, na ten wskaźnik mamy realny wpływ.

Co możesz zrobić, żeby cofnąć zegar biologiczny?

Choć nie jesteśmy w stanie zatrzymać czasu, tempo starzenia w dużej mierze zależy od naszych codziennych wyborów. I pamiętaj, nie potrzebujesz eliksiru młodości, wystarczą codzienne nawyki:

jedz więcej warzyw i mniej przetworzonej żywności,
ruszaj się regularnie - spacer, rower, joga czy taniec,
dbaj o sen i jego regularność,
ogranicz stres, ogranicz, a najlepiej zrezygnuj z używek,
regularnie się badaj - lepiej zapobiegać niż leczyć.

Autor - Angelika Nęcka
Konsultant merytoryczny - lek. Anh Kiet Nguyen, internista oraz specjalista w zakresie zegarów biologicznych.

Źródło:
Mathur, A., Taurin, S., & Alshammary, S. (2024). New insights into methods to measure biological age: A literature review. Frontiers in Aging, 5, 1395649. [https://www.frontiersin.org/journals/aging/articles/10.3389/fragi.2024.1395649/full]

Masz tyle lat, ile pokazuje PESEL? Niekoniecznie. Czym jest wiek biologiczny i dlaczego warto go znać?