Choroby alergiczne - na czym polegają?

Jakie są najczęstsze choroby alergiczne?

• Alergia pokarmowa
• Atopowe zapalenie skóry
• Pokrzywka alergiczna
• Alergiczny nieżyt nosa
• Astma alergiczna
• Alergiczne zapalenie spojówek

Alergia pokarmowa

Szacuje się, że od 4 do 7% dzieci w wieku przedszkolnym cierpi na alergię pokarmową, a w przypadku dorosłych mówi się o 1-2% populacji, a trzeba pamiętać, że sporo osób może być niezdiagnozowanych.

Alergia pokarmowa charakteryzuje się wystąpieniem objawów w bardzo krótkim czasie od spożycia posiłku zawierającego uczulający składnik. W przypadku dzieci reakcja wiąże się najczęściej z mlekiem krowim, jajami, soją, orzeszkami ziemnymi, pszenicą, rybami, owocami morza oraz orzechami drzew. W wieku dorosłych największy problem stanowią takie alergeny pokarmowe jak orzeszki ziemne, orzechy i owoce morza, zaś pozostałe produkty są przez większość osób tolerowane.

Wśród najczęstszych objawów alergii pokarmowej są zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz zespół alergii jamy ustnej. Zespół alergii jamy ustnej obejmuje obrzęk, swędzenie, zaczerwienienie i mrowienie okolic jamy ustnej (wargi, język, gardło, krtań) oraz ma bardzo często związek z reakcjami krzyżowymi pomiędzy surowymi owocami czy warzywami a pyłkami roślin o zbliżonej budowie alergenowej. Częściej jednak występują mdłości, bóle brzucha, wymioty oraz biegunka. W przypadku osób ze współistnieniem innych chorób alergicznych możliwe jest pogłębienie ich dolegliwości.

Atopowe zapalenie skóry

Jest to choroba kojarzona głównie z niemowlakami, gdyż dominuje właśnie pomiędzy 3-6 a 24 miesiącem życia, jednak może wystąpić również u starszych dzieci i osób dorosłych.

Atopowe zapalenie skóry wiążę się ze stale przesuszoną skórą, za przyczynę czego uznaje się zaburzenie funkcji bariery skórnej (defekt geny filagryny) i w konsekwencji nadmierną utratę wody. Chorym stale towarzyszy świąd, który jest nasilany przez różne substancje drażniące takie jak mydło, środki czyszczące, alergeny czy szorstkie ubrania. Ponadto, wśród czynników zaostrzających jest nasilony stres, infekcje skóry, a także zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura powietrza i wysoka wilgotność.

Dokładny przebieg AZS jest uzależniony od wieku chorego. U niemowląt pojawiają się grudki i pęcherzyki zwykle w obrębie policzków, czoła, płatków usznych, owłosionej skóry głowy oraz na dłoniach i stopach. U starszych dzieci i nastolatków dominują zmiany rumieniowo-grudkowe, a także mogą wystąpić ostre stany zapalne, nadżerki, lichenizacja, zaś lokalizują się głównie wokół nadgarstków i kostek, na powierzchniach grzbietowych rąk i stóp, w zgięciach łokci i kolan, na szyi, powiekach i wokół ust.. Do tego dochodzi bardzo wysokie ryzyko nadkażeń bakteryjnych. U dorosłych zmiany skórne są grudkami suchymi i łuszczącymi się, blaszkami z rumieniem, a także jest tendencja do lichenizacji.

Pokrzywka alergiczna

Wysypki skórne mogą mieć różne przyczyny, jednak jednym z ich rodzajów jest właśnie pokrzywka alergiczna, którą bardzo często wywołują alergeny leków, pokarmów i rzadziej wziewne.

Zmiany skórne w pokrzywce pojawiają się w kilka minut do kilku godzin w miejscu, w którym skóra miała kontakt z alergenem, i mogą utrzymywać się do nawet czterech godzin. Zmiana ta ma wygląd bąbla o kolorze różowym lub porcelanowobiałym otoczonego rumieniem. Bąbel w pokrzywce wynosi się ponad skórę oraz swędzi. Po zniknięciu bąbla najczęściej nie pozostają żadne zmiany.

Alergiczny nieżyt nosa i alergiczne zapalenie spojówek

To dwie choroby, które bardzo często ze sobą współistnieją i obie są najczęściej nasilanie przez alergie wziewne. Wśród alergenów wziewnych, które stanowią istotny problem dla tych chorych, są pyłki roślin, zwierzęta (szczególnie alergia na koty), roztocza kurzu domowego oraz pleśnie. W zależności od rodzaju uczulającego objawy będą występować przewlekle przez cały rok (roztocza), sezonowo (okresy pylenia roślin) bądź krótkotrwale i ostro po bezpośrednim kontakcie z alergenem (np. przebywanie w pomieszczeniu ze zwierzęciem).

Alergiczny nieżyt nosa (tzw. katar sienny) wiąże się ze świądem okolic nosa i czasem również podniebienia, uczuciem zatkania nosa, atakami kichania, kaszlem, spływaniem wydzieliny po noso-gardle i wyciekiem z nosa, a czasem może współistnieć ból zatok. W chorobie tej występuje przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa. Alergiczne zapalenie spojówek objawia się natomiast świądem oczu, łzawieniem, a także zaczerwienieniem spojówek. Wraz z nimi często współwystępują cienie i worki pod oczami, które są charakterystyczne dla wielu alergików.

Astma alergiczna

Astma alergiczna stanowi jedną z później pojawiających się chorób alergicznych i często jest powikłaniem nieleczonej latami alergii. Do objawów należą duszności, ściskanie w klatce piersiowej, suchy kaszel oraz świszczący oddech. U podłoża astmy jest skurcz mięśni gładkich i obrzęk śluzówki oskrzeli, a także zmiany w budowie prowadzące do utrudnionego przepływu powietrza. Astmę nasilają przede wszystkim alergeny wziewne i palenie papierosów, ale również aktywność fizyczna i zmiany pogodowe. U części pacjentów choroba ta wiąże się ze stałym przyjmowaniem leków sterydowych, które mogą mieć negatywne skutki uboczne.

Które alergeny powodują zaostrzenie objawów?

Wszystkie choroby alergiczne charakteryzują się nasileniem objawów przy kontakcie z uczulającym daną osobę alergenem. Dlatego tak istotne jest wykonanie diagnostyki w kierunku alergenów, co można wykonać za pomocą testów alergicznych z krwi:

• test na alergeny pokarmowe ❱
• test na alergeny pediatryczne❱
• test na alergeny wziewne ❱
• test na alergeny atopowe ❱
• test ALEX - kompleksowe wykrycie alergenów ❱
• test ISAC - kompleksowe wykrycie alergenów ❱

Testy alergiczne polegają na badaniu próbki krwi żylnej. We krwi osoby uczulonej znajdują się przeciwciała IgE, które organizm wytworzył w celu zwalczania alergenów. Ich stężenie utrzymuje się bardzo długo, dlatego na podstawie analizy próbki krwi można ocenić z wysoką dokładnością, które białka stanowią zagrożenie dla badanej osoby.

Po wykonaniu testów koniecznie trzeba rozpocząć unikanie tych alergenów, na które ma się uczulenie. Jeśli są to alergeny pokarmowe, należy wprowadzić ścisłą dietę eliminacyjną. Alergia na zwierzęta wymaga unikania kontaktu z nimi. Jeśli dotyczy nas uczulenie na roztocza, najważniejsze jest dokładne sprzątanie, a w alergii na pyłki unikanie spacerów i wietrzenia pomieszczeń w okresach pylenia, w czym pomagają specjalne kalendarze pylenia dla alergików.

Bibliografia:

• Alergiczny nieżyt nosa w: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna.
• Astma w: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna.
• Nadwrażliwość pokarmowa w: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków.
• Nowicki R.: Podział kliniczny w zależności od wieku pacjentów. [W:] Nowicki R. (red.): Atopowe zapalenie skóry w praktyce. Cornetis, Wrocław 2013: 74–77.
• Pokrzywka w: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków.
• Turnbull J.L., Adams H.N., Gorard D.A.: Review article: the diagnosis and management of food allergy and food intolerances. Aliment Pharmacol Ther. 2015 Jan;41(1):3-25.
• Shekariah T., Kalavala M., Alfaham M.: Atopic dermatitis in children: a practical approach. Pediatrics and Child Health, 2010; 21 (3): 112–118.
• Price A. et al.: Oral Allergy Syndrome (Pollen-Food Allergy Syndrome). Dermatitis 2015; 26 (2): 78–88.

Autor merytoryczny: Mgr Katarzyna Startek, Dietetyk