Dieta low-FODMAP — lista, produkty, dieta na IBS?

Z nasilaniem dolegliwości IBS po spożyciu FODMAP wiążą się dwa mechanizmy. Za pierwszego winowajcę uznaje się fakt, że spożycie tych produktów znacznie zwiększa sekrecję produktów do światła jelita przez dużą aktywność osmotyczną tych węglowodanów. Efektem jest rozciąganie ściany jelita i dolegliwości brzuszne.
Drugi mechanizm wynika z szybkiej fermentacji FODMAP przez bakterie jelitowe, przez co w świetle jelita ma miejsce zwiększona produkcja gazów, a co za tym idzie wzdęcia, bóle i dyskomfort.
Nasz organizm nie produkuje enzymów, które byłyby w stanie strawić oligosacharydy, przez co większa część tych węglowodanów przesuwa się do jelit gdzie ulega fermentacji bakteryjnej — im więcej zatem zjemy oligosacharydów, których nie jesteśmy w stanie przetrawić, tym większych gazów i nieprzyjemnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego możemy się spodziewać.

Lista produktów bogatych w FODMAP — czego unikać?

Oligosacharydy bogate w FODMAP

✔Zboża — pszenica, jęczmień, żyto;
✔owoce — arbuzy, nektarynki, brzoskwinie, kaki, owoce suszone;

✔strączki — nasiona soi, fasola;

✔warzywa — czosnek, cebula, karczoch, por, kapusta włoska, buraki;

✔orzechy — nerkowce, pistacje.

✔Mleko — krowie, kozie, owcze;produkty mleczne — lody, twarogi, jogurty. Monosacharydy
✔owoce — mocno dojrzałe banany, gruszki, jabłka, arbuzy, wiśnie, mango, produkty zawierające syrop glukozowo-fruktozowe;
miód;
✔warzywa — szparagi, groszek.

✔produkty typu light, guma do żucia, produkty odtłuszczone;
✔warzywa - bataty, kalafior, grzyby, groszek cukrowy;

✔owoce — awokado, gruszki, morele, jabłka, śliwki (świeże i suszone), arbuzy.

Dieta low FODMAP — na czym polega i co można jeść? 

Wdrożenie całkowitej eleiminacji wszystkich podtypów FODMAP (oligosacharydów, disacharydów i polioli) nie zawsze jest koniecznym i najlepszym rozwiązaniem dla pacjenta. Na bardziej zindywizualizowane podejście można postawić zwłaszcza, np. gdy z wywiadu wynika, że pomimo zbyt dużej ilości produktów FODMAP w diecie, objawy prezentowane u pacjenta są stosunkowo łagodne, co może świadczyć o całkiem dobrej tolerancji, a co za tym idzie restrykcji o mniejszym natężeniu. Podobnie, jeśli po wyeliminowaniu małej ilości produktów z diety (np. z laktozą) zaobserwuje się znaczną poprawę, nie ma konieczności rozszerzania eliminacji. Indywidualna strategia diety low-FODMAP powinna także uwzględniać inne schorzenia współwystępujące, np. cukrzycę, dlatego rolą dietetyka jest wtedy ocena i nadanie priorytetów wszystkim wymogom dietetycznym pacjenta. 

✔Zboża bezglutenowe — ryż, tapioka, komosa ryżowa, proso;
✔warzywa — fasolka szparagowa, papryka, marchew, ogórek, seler, cukinia, ziemniaki, sałata, pomidor, szpinak, jarmuż;
✔owoce — winogrona, banany, owoce jagodowe, mandarynki, pomarańcze, ananas, kiwi, marakuja, niedojrzałe banany, kiwi, cytrusy;
✔orzechy — wszystkie za wyjątkiem FODMAP, czyli nerkowców i pistacji;
✔strączki — kiełki fasoli mung, tofu;
✔słodziki stewia, cukier, syrop klonowy, aspartam;
✔mleko i produkty mleczne bez laktozy, ser feta, jogurty kozie, napoje i mleka roślinne.

Dieta low FODMAP — etapy i zasady

Pierwszy etap diety low-FODMAP trwa od 2 do 6 tygodni i polega na całkowitej eliminacji z diety produktów FODMAP. Etap ten nie jest dietą eliminacyjną sensu stricto, bowiem produkty high-FODMAP, jak np. jabłko, zastępuje się produktami z listy low-FODMAP, jak np. mandarynka. Ten pierwszy, najbardziej restrykcyjny etap diety low-FODMAP łagodzi objawy u nawet 75% wszystkich pacjentów. 
Drugi etap, zwany reintrodukcją, polega na ponownym wprowadzaniu produktów z z grupy high-FODMAP, przy czym trzeba pamiętać, że w tym etapie bazą żywieniową są wciąż produkty low-FODMAP a produkty węglowodanowe wprowadza się stopniowo, pojedynczymi grupami, np. zaczynając od stopniowego wprowadzania oligosacharydów, itd. Stopniowe wprowadzanie podgrup FODMAP ma pozwolić na uniknięcie reakcji krzyżowych i etap ten w większości przypadków trwa od 6 do 8 tygodni.
Trzeci etap to moment na indywidualizację i określenie spersonalizowanej diety FODMAP, w której eliminuje się tylko te produkty, które faktycznie wywołują objawy dyspeptyczne. Jako że tolerancja indywidualna organizmu na produkty FODMAP ulega zmianom w czasie, co jakiś czas warto spróbować wprowadzić dany produkt i obserwować reakcje organizmu.
Dochowanie rekomendacji odnośnie długości poszczególnych etapów jest o tyle ważne, że przedłużenie fazy eliminacyjnej może skutkować niedoborami witamin, błonnika, a eliminacja produktów zawierających inulinę, która jest naturalnym prebiotykiem, może przyczyniać się do dysbiozy jelitowej.

Dieta low-FODMAP - efekty

✔mniejsza częstotliwość wzdęć i gazów;
✔rzadsze bóle brzucha i mniejsze natężenie dolegliwości bólowych;
✔poprawa w zakresie częstotliwości i konsystencji oddawanych stolców;
✔zmniejszenie uciążliwości objawów takich jak zgaga i nudności.