Kortyzol - rola i badanie poziomu hormonu stresu

Środowisko, w którym żyjemy pełne jest czynników stresogennych: nieodpowiedni styl życia, stres, pośpiech czy zła dieta przyczyniają się do nadmiernego wydzielania hormonu stresu - kortyzolu. Jest to hormon steroidowy wytwarzany z cholesterolu egzogennego (wytwarzanego przez organizm) lub endogennego (dostarczanego wraz z produktami spożywczymi) w korze nadnerczy z udziałem hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) wydzielanego przez przysadkę mózgową. Kortyzol nazywany jest powszechnie hormonem stresu, ponieważ wytwarzany jest w stanach napięcia, sytuacjach stresowych i podczas aktywności fizycznych. Poranny wyrzut kortyzolu określany jest jako CAR (ang. cortisol awakening response). Hormon wydzielany jest zgodnie z dobowym rytmem, najwyższe stężenie występuje około 8 rano, a najniższe wieczorem i we wczesnej fazie snu. Stres jest korzystny dla naszego organizmu - dodaje energii i motywacji, jednak zbyt długie napięcie wpływa negatywnie na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne, układ odpornościowy, sercowo-naczyniowy, neuroendokrynny i ośrodkowy układ nerwowy. Termin “wyczerpanie nadnerczy” oznacza w medycynie alternatywnej osłabienie nadnerczy w odpowiedzi na przewlekły stres. Jednak nie ma on żadnego naukowego potwierdzenia i nie został uznany za jednostkę chorobową.

Kortyzol wpływa na: 

• Adaptację organizmu do sytuacji stresowych,
• Funkcjonowanie układu odpornościowego,
• Równowagę gospodarki hormonalnej,
• Układ sercowo naczyniowy,
• Gospodarkę węglowodanową - kortyzol bierze udział w regulacji gospodarki węglowodanowej poprzez wpływ na produkcję i magazynowanie glukozy, ograniczenie produkcji insuliny w trzustce,
• Detoksykację organizmu,
• Przemianę materii i regulację metabolizmu,
• Odpowiedź zapalną,
• Układ nerwowy i zdrowie psychiczne,
• Sprawność fizyczną.

Badanie poziomu kortyzolu może być przydatne dla osób zmagających się z przewlekłym stresem, otyłością, zespołem metabolicznym, chorobą autoimmunologiczną, PCOS, depresją i zaburzeniami nastroju czy problemami z porannym wstawaniem. Zarówno zbyt wysoki jak i za niski poziom kortyzolu może być niekorzystny i wskazywać na chorobę np. na niedoczynność nadnerczy.

• Kompleksowe badanie stanu zdrowia - w ramach pakietu badany jest poziom kortyzolu.

• AdrenalPrint będący testem wysyłkowym. Badanie polega na pobraniu 5 próbek śliny w określonych porach dnia. Jest to test umożliwiający 5-punktowy pomiar kortyzolu z próbki śliny. Pomiar wykonany tuż po przebudzeniu umożliwia określenie reakcji organizmu osoby badanej na poranny wyrzut kortyzolu. Natomiast indeks kortyzol/DHEA pomaga w ocenie równowagi pomiędzy tymi dwoma hormonami. Do wyniku dołączona jest również interpretacja wraz ze wskazówkami. Badanie AdrenalPrint może być pomocne dla osób, które borykają się z brakiem energii, mają problemy ze snem lub wstawaniem rano pomimo odpowiedniej ilości przespanych godzin, zauważyły u siebie nadmierny apetyt na słone lub słodkie produkty, z osłabioną odpornością czy z otyłością brzuszną.

• StressPrint jest to podobnie jak AdrenalPrint badanie wysyłkowe. W ramach tego testu badany jest poziom 8 neuroprzekaźników i hormonów stresu w organizmie: kortyzolu, DHEA, serotoniny, dopaminy, adrenaliny, noradrenaliny, glutaminianu i GABA. Aby wykonać badanie należy pobrać próbkę śliny i moczu.

Stężenie kortyzolu w organizmie obniża się przy niedoczynności nadnerczy. Niedobór może objawiać się problemami z porannym wstawaniem, koncentracją, zmęczeniem, brakiem energii, symptomami ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka). Jedną z postaci niedoczynności nadnerczy jest choroba Addisona, gdzie nadnercza atakowane są przez przeciwciała, a do głównych objawów należą brązowe przebarwienia na skórze.

Wysoki poziom kortyzolu charakteryzuje się nadczynnością nadnerczy lub zespołem Cushinga. Nadmiar może wynikać również z przewlekłego stresu. Symptomy nadmiaru kortyzolu to m.in. podwyższony poziom cholesterolu, wzrost poziomu glukozy we krwi, nadciśnienie, problemy ze snem, przyrost masy ciała. Dla zespołu Cushinga charakterystyczna jest tzw. księżycowata twarz.

• Ciągłe zmęczenie i senność - możliwe przyczyny
• Senność w ciągu dnia
• Skutki stresu: nerwica i zawał serca
• Hormony a tycie

1. Lee D.Y., Kim E., Hoi M.H., Technical and clinical aspects of cortisol as a biochemical marker of chronic stress. BMP Reports 2015;48(4): 209-216.
2. Thau L., Gandhi J., Sharma S., Physiology, Cortisol.In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing;2021 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538239/