Choroby i SchorzeniaPoradnik
O czym świadczy krew utajona w kale?
Obecność niezauważalnych za pomocą wzroku ilości krwi w kale może świadczyć o rozwoju poważnych chorób w przewodzie pokarmowym. Krew utajoną w kale wykrywa się za pomocą metod laboratoryjnych. Potwierdzenie tego problemu w wynikach jest istotnym wskazaniem do pogłębienia diagnostyki.
06.11.2019
Badanie kału na obecność krwi utajonej jest jednym z podstawowych badań przesiewowych, które może dostarczyć wielu cennych informacji o stanie zdrowia przewodu pokarmowego. Krew utajona nie jest widoczna gołym okiem, ale jej obecność może świadczyć o wielu różnych schorzeniach – od niegroźnych zmian, aż po poważne choroby nowotworowe. Sprawdź, kiedy warto wykonać badanie i jak interpretować jego wynik.
O czym świadczy krew utajona w kale?
Utajone krwawienie z układu pokarmowego jest to dość często występujący i trudny problem, który bez wykonania odpowiednich badań diagnostycznych nie jest bezpośrednio widoczny. Krwawienie może być efektem różnych schorzeń zarówno z górnego jak i z dolnego odcinka przewodu pokarmowego.
Krwawienie zazwyczaj jest wykrywane przypadkowo np. przez dodatni test na krew utajoną w kale. Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne dzieli krwawienia na:
Krwawienie zazwyczaj jest wykrywane przypadkowo np. przez dodatni test na krew utajoną w kale. Amerykańskie Towarzystwo Gastroenterologiczne dzieli krwawienia na:
- Utajone – bez widocznych objawów, rozpoznawane na podstawie badań;
- o nieokreślonej lokalizacji – są jawne, ale trudne do zlokalizowania.
Czym jest krew utajona w kale?
Krew utajona w kale to niewielka ilość krwi obecna w stolcu, która nie jest widoczna gołym okiem. Krew utajona to ślad krwi tak niewielki, że nie zmienia barwy stolca i pozostaje niewidoczny gołym okiem - mowa o mikrokrwawieniach rzędu kropli na dobę, które po drodze przez przewód pokarmowy ulegają częściowemu strawieniu. Wykrywa się ją wyłącznie laboratoryjnie, testami chemicznymi (gwajakowymi) lub immunochemicznymi (FIT). Właśnie dlatego jest tak ważna diagnostycznie: pojawia się znacznie wcześniej niż krew widoczna i może zwiastować zmiany, które nie dają jeszcze żadnych innych objawów - od niegroźnych po poważnie zagrażąjace zdrowiu.
Co oznacza krew utajona w kale?
Obecność krwi utajonej w kale dowodzi, że w obrębie przewodu pokarmowego może dochodzić do mikrokrwawień. Pojawienie się krwi utajonej w kale może być konsekwencją różnego rodzaju schorzeń - konieczna jest dokładna diagnostyka w celu wyeliminowania groźnych dla naszego zdrowia chorób.
Krew utajona a krew widoczna w kale
Warto rozróżnić dwa pojęcia, które często się myli. Krew widoczna w kale to ta, którą zauważysz gołym okiem - jasnoczerwona krew na powierzchni stolca lub papierze zwykle pochodzi z końca przewodu pokarmowego (hemoroidy, szczelina odbytu), natomiast ciemna, smolista barwa (melena) wskazuje na krwawienie z górnego odcinka. Krew utajona to jej przeciwienstwo - jest niewidoczna i wykrywalna tylko laboratoryjnie. Oba sygnały łączy jedno: żadnego nie wolno lekceważyć, a każdy wymaga ustalenia źródła krwawienia.
Kiedy wykonać badanie na krew utajoną?
Wykonanie badań na obecność krwi utajonej w kale zaleca się:
- Osobom po 50. roku życia;
- osobom z grupy ryzyka (z historią raka jelita grubego w rodzinie);
- przy występowaniu niewyjaśnionych objawów bólowych brzucha, anemii,zmian rytmu wypróżnień, nagłej utraty masy ciała.
Jak przygotować się do badania na krew utajoną?
Przygotowanie do testu różni się w zależności od rodzaju badania:
- Testy gwajakowe – na 3 dni przed badaniem nie należy spożywać czerwonego mięsa, warzywa typu brokuły, kalafior oraz leki takie jak aspiryna czy witamina C;
- testy immunochemiczne (FIT) – w przeciwieństwie do testów gwajkowych nie wymagają szczególnego przygotowania.
Próbki należy zebrać z różnych części stolca i dostarczyć do laboratorium zgodnie z instrukcją.
Dlaczego warto wykonywać test na krew utajoną?
Test na krew utajoną w kale jest to proste, nieinwazyjne badanie, które może uratować życie. Warto wykonać ten test z kilku powodów:
- Badanie jest pomocne w profilaktyce raka jelita grubego;
- wcześniejsze wykrycie zwiększa szanse na pełne wyleczenie nawet do 90%;
- test jest pomocny w wykrywaniu również innych schorzeń takich jak np. polipy jelita, wrzody żołądka lub dwunastnicy, choroby zapalne jelit, hemoroidy.
Przyczyny krwi utajonej w kale
Przyczyn pojawienia się krwi utajonej w kale może być wiele w tym między innymi:
Choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego
- Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy;
- zapalenie przełyku (często spowodowane refluksem);
- wrzód Camerona (nadżerki w przepuklinie rozworu przełykowego);
- polipy i zmiany naczyniowe żołądka lub dwunastnicy;
Choroby dolnego odcinka przewodu pokarmowego
- Rak jelita grubego;
- gruczolaki jelita grubego (zmiany przedrakowe);
- polipy jelita grubego;
- angiodysplazje – naczyniowe nieprawidłowości w jelicie;
- wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Crohna
Choroby jelita cienkiego
- Nowotwory jelita cienkiego;
- wrzody jelita cienkiego;
- zmiany naczyniowe i anomalie naczyń;
- choroby pasożytnicze i zakaźne.
Przyczyny ogólnoustrojowe i leki
- Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – które mogą uszkadzać śluzówkę jelit;
- zaburzenia krzepnięcia;
- niedokrwistość z niedoboru żelaza (anemia syderopeniczna) – skutek przewlekłej utraty krwi;
- leczenie przeciwzakrzepowe (np. heparyna, warfaryna).
Obecność krwi utajonej może być spowodowana wieloma czynnikami – nie zawsze są one groźne, ale zawsze wymagają wyjaśnienia.
Hemoroidy a krew utajona w kale
Żylaki odbytu, czyli hemoroidy, są jedną z najczęstszych przyczyn krwi w kale. W niektórych przypadkach mogą powodować uzyskanie pozytywnego wyniku na krew utajoną w kale. Jest to często spotykany problem, który stale rośnie. W dużej części jest on spowodowany niezdrowym stylem życia. Do najczęstszych przyczyn predysponujących do powstawania choroby hemoroidalnej należą:
- Czynniki genetyczne;
- siedzący tryb życia;
- brak aktywności fizycznej;
- dieta uboga w błonnik;
- śmieciowe jedzenie;
- zaburzenia krążenia;
- ciąża;
- osoby po 50 roku życia mają większą predyspozycję do powstawania hemoroidów.
Rodzaje testów na krew utajoną (gFOBT i FIT)
Krew utajona wykrywa się dwoma rodzajami testów, które rożnia sie dokladnością i przygotowaniem.
Test gwajakowy (gFOBT) - starsza metoda chemiczna.
Test immunochemiczny (FIT / iFOBT) - nowoczesny standard z ilościowym wynikiem. Cechuje się wysoką swoistością (ok. 95-98 procent), a typowa wartość odcięcia (cut-off) w Polsce to około 50 ng/ml w zależności od testu.
Test gwajakowy (gFOBT) - starsza metoda chemiczna.
Test immunochemiczny (FIT / iFOBT) - nowoczesny standard z ilościowym wynikiem. Cechuje się wysoką swoistością (ok. 95-98 procent), a typowa wartość odcięcia (cut-off) w Polsce to około 50 ng/ml w zależności od testu.
W praktyce to test FIT jest dzis zalecany jako badanie przesiewowe - jest wygodniejszy dla pacjenta i rzadziej daje wyniki fałszywie dodatnie. Niezależnie od metody, dodatni wynik zawsze wymaga potwierdzenia w kolonoskopii.
Program badań przesiewowych jelita grubego w Polsce
Rak jelita grubego to jeden z niewielu nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać dzięki badaniom przesiewowym - usunięcie polipa podczas kolonoskopii przerywa drogę, która prowadzi do raka. Dlatego badania profilaktyczne kieruje się do całej populacji, a nie tylko do osób z objawami.
W Polsce program badań przesiewowych opiera się na kolonoskopii. Obejmuje osoby w wieku 50–65 lat bez objawów sugerujących raka jelita grubego oraz osoby w wieku 40–49 lat, jeśli u krewnego pierwszego stopnia rozpoznano raka jelita grubego. Warunkiem kwalifikacji jest również brak wykonanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat.
Test na krew utajoną w kale (FIT) nie jest obecnie elementem polskiego programu badań przesiewowych i jego prawidłowy wynik nie zastępuje kolonoskopii u osób kwalifikujących się do programu. Badanie to może stanowić uzupełniające narzędzie diagnostyczne, jednak nie zwalnia z wykonania kolonoskopii, jeśli istnieją do niej wskazania.
Test na krew utajoną w kale (FIT) nie jest obecnie elementem polskiego programu badań przesiewowych i jego prawidłowy wynik nie zastępuje kolonoskopii u osób kwalifikujących się do programu. Badanie to może stanowić uzupełniające narzędzie diagnostyczne, jednak nie zwalnia z wykonania kolonoskopii, jeśli istnieją do niej wskazania.
Polipy jelit a krew utajona w kale
Polipy jelitowe to zmiany łagodne, które mogą krwawić w sposób niezauważalny. Obecność polipów może zwiększać ryzyko raka jelita grubego. Polipy są zazwyczaj bezobjawowe, dlatego regularne badania przesiewowe są kluczowe w celu ich wykrycia. Wykrycie krwi utajonej może być sygnałem do wykonania kolonoskopii. Najważniejsze jest to, że większość przypadków raka jelita grubego rozwija się z polipów w wieloletnim procesie określanym jako sekwencja gruczolak-rak. Łagodny polip (gruczolak) moze przez 7-10 lat stopniowo przekształcać sie w nowotwór złośliwy - i właśnie ten długi, cichy okres daje szanse na interwencje. Usunięcie polipa podczas kolonoskopii przerywa tę droge, zanim powstanie rak. Dlatego dodatni wynik testu na krew utajoną, który naprowadzi na bezobjawowego polipa, potrafi realnie zapobiec nowotworowi, a nie tylko go wcześnie wykryć. To odróżnia profilaktykę jelita grubego od większości innych nowotworów
Choroby zapalne jelit a krew w kale
Choroba Leśniowskiego-Crohna - jest to przewlekła choroba, w której występują ogniska zapalne w jelicie cienkim lub grubym, które są oddzielone miejscowo zdrowymi tkankami. Początkowo stan zapalny rozwija się w błonie śluzowej lecz z czasem obejmuje całą grubość ściany jelita, prowadząc do jej uszkodzenia i bliznowacenia. W wyniku tych zmian mogą powstawać przetoki oraz zwężenia przewodu pokarmowego. Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego mogą powodować przewlekłe stany zapalne i mikrouszkodzenia śluzówki jelit, co skutkuje obecnością krwi utajonej, warto wykonać badanie na krew utajoną w kale w celu wykluczenia poważnych problemów zdrowotnych.Krew utajona w kale objawem raka jelita grubego?
Rak jelita grubego bardzo często przez długi czas nie daje objawów. Jednym z pierwszych sygnałów może być właśnie obecność krwi utajonej w kale. Dlatego wlaśnie test na krew utajoną jest jednym z podstawowych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Jego siła polega na tym, że wykrywa nowotwór w fazie, gdy nie daje on jeszcze objawow - a to moment, w ktorym leczenie jest najskuteczniejsze. Rak jelita grubego wykryty wcześnie, jako zmiana miejscowa, wiąże się z pięcioletnim przeźyciem siegającym 90 procent, podczas gdy w stadium z przerzutami odsetek ten drastycznie spada. Regularne wykonywanie taniego, nieinwazyjnego testu potrafi więc realnie uratować życie, dlatego każdy wynik dodatni wymaga potwierdzenia kolonoskopią.
Czy krew utajona zawsze oznacza nowotwór?
Wynik dodatni na krew utajoną w kale nie musi oznaczać nowotworu, choć może być objawem raka, w wielu przypadkach wynika z mniej groźnych przyczyn – hemoroidów, stanów zapalnych, infekcji czy nawet chwilowego podrażnienia jelit. Dlatego wynik dodatni powinien być początkiem dalszej diagnostyki, a nie powodem do paniki.
Inne możliwe przyczyny krwi utajonej w kale
- Angiodysplazja jelit;
- wrzody żołądka lub dwunastnicy;
- działania niepożądane leków;
- choroba uchyłkowa jelit.
Interpretacja wyników badania krwi utajonej
Co oznacza wynik dodatni?
Wynik dodatni oznacza, że w próbce wykryto krew - potwierdza więc krwawienie w przewodzie pokarmowym, ale sam w sobie nie wskazuje ani jego przyczyny, ani lokalizacji. W praktyce najczęstszym źrodłem są zmiany łagodne: hemoroidy, drobne nadżerki czy polipy. Nie zwalnia to jednak z diagnostyki - u częsci osób za dodatnim wynikiem kryje się rak jelita grubego lub stan przedrakowy, a jedynym sposobem, by to rozstrzygnąć, jest kolonoskopia. Dodatni wynik traktuj więc jako wskazanie do dalszych badań, nie jako diagnozę - i nie jako powód do paniki.
Wynik testu na krew utajoną może być dodatni lub ujemny – każdy z nich wymaga odpowiedniej interpretacji.
Co oznacza wynik ujemny?
Brak wykrytej krwi w próbce – wynik uspokajający, jednak nie wyklucza obecności niekrwawiących zmian. W razie objawów warto kontynuować diagnostykę.
Wynik testu na krew utajoną może być dodatni lub ujemny – każdy z nich wymaga odpowiedniej interpretacji.
Wynik testu na krew utajoną może być dodatni lub ujemny – każdy z nich wymaga odpowiedniej interpretacji.
Fałszywie dodatni wynik testu – co dalej?
Może się zdarzyć w przypadku:
- spożycia czerwonego mięsa (w testach guajakowych);
- obecności krwi menstruacyjnej w próbce;
- stosowania leków powodujących podrażnienie błony śluzowej.
W takich przypadkach warto powtórzyć test po kilku dniach lub wykonać test FIT.
Co robić po otrzymaniu dodatniego wyniku badania?
Jakie badania wykonać po wykryciu krwi utajonej?
- Kolonoskopia– jest to złoty standard w diagnostyce dolnego odcinka przewodu pokarmowego;
- sigmoidoskopia – mniej inwazyjna, obejmuje końcowy odcinek jelita;
- gastroskopia – jeśli podejrzewa się źródło krwawienia w górnym odcinku przewodu pokarmowego;
- badania laboratoryjne – morfologia, OB, CRP.
Leczenie krwi utajonej w kale
Leczenie zależy od przyczyny:
- W przypadku hemoroidów należy zastosować : leczenie miejscowe, i przede wszystkim zmianę stylu życia;
- polipy - zazwyczaj są usuwane drogą endoskopową;
- zapalenia - leczenie farmakologiczne;
- rak jelita - leczenie chirurgiczne, chemio- i radioterapia.
Najczęściej zadawane pytania o krew utajoną w kale
Jakie są objawy towarzyszące krwi utajonej w kale?
Często brak objawów, ale mogą wystąpić:
- Bóle brzucha;
- zmiany rytmu wypróżnień;
- uczucie niepełnego wypróżnienia;
- osłabienie, bladość (niedokrwistość).
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Do lekarza należy się zgłosić zawsze po dodatnim wyniku testu. Natychmiast – gdy wystąpią objawy takie jak:
- Widoczna krew w stolcu;
- nagła utrata masy ciała;
- uporczywa biegunka lub zaparcia;
- przewlekłe bóle brzucha.
Podsumowanie
Badanie kału na krew utajoną to jedno z najważniejszych i najprostszych badań przesiewowych, które może pomóc we wczesnym wykryciu poważnych schorzeń układu pokarmowego – w tym raka jelita grubego. Obecność niewidocznej gołym okiem krwi w kale może być sygnałem mikrokrwawień związanych z hemoroidami, polipami, stanami zapalnymi, wrzodami czy nowotworami. Mimo że wynik dodatni nie zawsze oznacza chorobę nowotworową, zawsze wymaga dalszej diagnostyki. Test szczególnie zalecany jest osobom po 50. roku życia oraz tym z grupy ryzyka. Wczesne wykrycie nieprawidłowości znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Dzięki swojej nieinwazyjności i dostępności, test na krew utajoną powinien być traktowany jako kluczowy element profilaktyki zdrowotnej.
Bibliografia:
1. Współczesna Onkologia (2006) vol. 10; 3 (96–102) Rafał Stec Klinika Onkologii, CSK MON, WIM w Warszawie, Badania przesiewowe w raku jelita grubego Screening in colorectal cancer (CRC).
2. Szczelina odbytu – obszerna aktualizacja, Sajad Ahmad Salati, POL PRZEGL CHIR 2021: 93 (4): 46-56.
3. Borgis - Nowa Medycyna 2/2018, s. 71-78, Sławomir Glinkowski, Daria Marcinkowska, Uchyłek Meckela – rzadkie znalezisko podczas planowej operacji przepukliny pachwinowej.
3. Borgis - Nowa Medycyna 2/2018, s. 71-78, Sławomir Glinkowski, Daria Marcinkowska, Uchyłek Meckela – rzadkie znalezisko podczas planowej operacji przepukliny pachwinowej.
