Pokrzywa — na co pomaga picie pokrzywy zwyczajnej?

Leczniczy potencjał pokrzywy był opisywany przez Hipokratesa już w czasach starożytnych.  Pokrzywa (Urtica dioica L.) jest wieloletnią rośliną powszechnie uznawaną za chwast, z powodzeniem zasiedla ogrody, pastwiska, okolice domostw, polany i zarośla. Zioło to występuje powszechnie praktycznie na całym świecie z wyłączeniem koła podbiegunowego i Afryki Południowej.
Okres kwitnienia pokrzywy w Polsce rozpoczyna się w czerwcu i trwa do października. Pokrzywa zwyczajna jest wykorzystywana w ziołoterapii, a dzięki swemu bogatemu składowi z powodzeniem nadaje się do uzupełniania niedoborów składników mineralnych w organizmie. Surowcem leczniczym pokrzywy są jej wszystkie części — liście (Urticae folium), ziele (Urticae herba) oraz korzenie (Urticae radix).
W dotychczas przeprowadzonych badaniach klinicznych udało się potwierdzić korzystne działanie pokrzywy w terapii artretyzmu, alergii, cukrzycy i łagodnych schorzeniach prostaty. Bogaty skład pokrzywy skłania jednak do dalszych poszukiwań schorzeń i chorób, w których profilaktyce i wsparciu terapii pokrzywa mogłaby również znaleźć zastosowanie.

• Minerały — potas, żelazo, magnez, fosfor, siarka, krzem, sód i wapń;
• witaminy — A, D, E, K, C, B2;
• błonnik;
• białko;
• garbniki;
• chlorofil;
• karotenoidy;
• kwasy organiczne — kwas glicerolowy, mrówkowy i kwas glikolowy.

Według niektórych źródeł pokrzywa zawiera nawet 600 mg witaminy C w 100 g surowca.
Nieco mniej popularny, ale również bardzo wartościowy surowiec stanowią nasiona pokrzywy, które zawierają nawet 30% tłuszczu, stanowiąc cenne źródło kwasu oleinowego i linolowego. Produkowany z nasion olej oprócz wspomnianych wyżej minerałów zawiera również izomery tokoferolu.

Pokrzywa zwyczajna wydaje się świetnym surowcem leczniczym, nie tylko przez swój bogaty skład czynników bioaktywnych, ale także z racji swego naturalnego pochodzenia i bezpieczeństwa stosowania. Liczne badania potwierdzają brak istotnych skutków ubocznych stosowania pokrzywy, także w terapii długoterminowej.
W literaturze przedmiotu znaleźć można dużo doniesień o antyagregacyjnym, przeciwzapalnym, hipoglikemicznym czy przeciwreumatycznym działaniu. Korzystne właściwości pokrzywy potwierdzono w kontekście alergii, cukrzycy, reumatyzmu czy łagodnego przerostu prostaty.

W jednym z badań potwierdzono hamujący wpływ ekstraktów z pokrzywy na aktywność enzymów kluczowych dla reakcji zapalnych powodujących objawy alergii. Inne badanie potwierdziło obecność związków o przeciwalergicznym i przeciwzapalnym działaniu w moczu zdrowych kobiet, które w okresie poprzedzającym badanie stosowały pokrzywę. Pacjenci cierpiący na alergiczny nieżyt nosa po tygodniu stosowania zauważali poprawę, jednak u kilku uczestników badania wystąpiła reakcja alergiczna na pokrzywę.

Dzięki przeciwbólowemu i przeciwzapalnemu działaniu pokrzywy jej spożywanie może przynieść ulgę w przypadku bólu dysku, łokciu tenisisty, zapaleniach i urazach ścięgien czy w bólach reumatycznych. Podejrzewa się również, że moczopędne działanie przyczynia się do usuwania złogów z tkanek okołostawowych, dzięki czemu regularne stosowanie wyciągów z pokrzywy, może przyczynić się do zmniejszenia dawek przyjmowanych leków z grupy NLPZ.

U uczestników 8-tygodniowego badania, którzy w tym czasie przyjmowali wodno-alkoholowy roztwór pokrzywy wykazano duży wzrost przeciwutleniaczy oraz dysmutazy ponadtlenkowej.
Pokrzywa na odchudzanie — Pokrzywa świetnie wpisuje się w terapię wspomagającą leczenie otyłości dzięki swym właściwościom moczopędnym, przeciwmiażdżycowym i obniżającym poziom cholesterolu.

Badania potwierdzają pozytywne działanie pokrzywy zwyczajnej na niektóre czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. Substancje czynne zawarte w korzeniach i kłączach pokrzywy zmniejszają poziom lipidów, cholesterolu i glukozy we krwi. Wyciąg z pokrzywy zwyczajnej zwiększa ponadto wydzielanie insuliny, a zastosowanie wyciągu alkoholowego sprawia, że organizm zwiększa zużycie glukozy przez mięśnie na dwa sposoby — bezpośrednio zużywając glukozę oraz poprzez zwiększenie wrażliwości na insulinę w komórkach mięśniowych. 

W Europie wykorzystuje się alkoholowy roztwór pokrzywy w terapii raka prostaty. Działanie przeciwnowotworowe przypisuje się zawartym w niej fitoestrogenach, które obniżają poziom SHGB. SHGB to globuliny wiążące hormony płciowe — estrogeny i androgeny, co w efekcie przyczynia się do zwiększenia poziomu aktywnych hormonów i zmniejszenie przerostu prostaty. Związki zawarte w pokrzywie wywierają hamujący wpływ na jeszcze jeden proces związany z łagodnym przerostem gruczołu krokowego — nadmierną aktywność enzymu, który przemienia testosteron w enzymy estrogenowe (estradiol i estron).

Dzięki związkom zawartym głównie w korzeniach i kłączach pokrzywa przyczynia się do poprawy procesu oddawania moczu — zmniejsza obrzęki, poprawia opróżnianie pęcherza i zmniejsza ból towarzyszący oddawaniu moczu. Właściwości te świetnie znajdują się w łagodzeniu objawów łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Podawanie wyciągu z korzenia pokrzywy zmniejsza częstotliwość oddawania moczu — w tym również nocnego wstawania, znacznie poprawia strumień moczu i powoduje, że mniejsza ilość moczu zalega w pęcherzu.

1. Jakubczyk K. i in. (2015). Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica L.) - charakterystyka botaniczna, biochemiczna i właściwości prozdrowotne. Pom J Life Sci. Vol. 61, Nr 2, s. 191-198.
2. Wolska J., Janda K., Szkyrpan S., Gutkowska I. (2015). Wpływ ekstraktów z pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica L.) na aktywność katalazy w monocytach/makrofagach THP1. Vol. 61, Nr 3, s. 315-318.
3. Nizio-Mąsior J. (). Znaczenie alergologiczne pyłku pokrzywy. Alergelogia Współczesna. Vol. 12, Nr 1, s. 25-27.
4. Malczyk E., Maciejewicz M. (2017). Znaczenie fitoterapii przy wspomaganiu leczenia otyłości. Hygeia Public Health. Vol. 52, Nr 3, s. 209-216.
5. Aleksandrowicz I: Pokrzywa zwyczajna jako superfood, Journal of NutriLife, 2019, 08, ISSN: 2300-8938, url: http://www.NutriLife.pl/index.php?art=319 [dostęp: 2023.05.09]