Rzekomobłoniaste zapalenie jelit - objawy, czynniki ryzyka, leczenie

Co to jest rzekomobłoniaste zapalenie jelit?

Za rozwój rzekomobłoniastego zapalenia jelit odpowiadają zakażenia Clostridium difficile, gram dodatnią, beztlenową bakterią, które są najczęstszą przyczyną biegunek poantybiotykowych. Rzekomobłoniaste zapalenie jelit stanowi jednocześnie najcięższą postać zakażenia Clostridium difficile. Zakażenie to może przybrać postać zarówno lekkich i umiarkowanych biegunek, jak i zagrażających życiu schorzeń.

Zakażenie Clostridium difficile – czynniki ryzyka:

-antybiotykoterapia,
-podeszły wiek,
-chemioterapia,
-długotrwała hospitalizacja,

-zaburzenia mikroflory jelitowej.

 
W środowisku szpitalnym zakażenie może szerzyć się zarówno przez pacjentów zakażonych jak i bezobjawowych nosicieli, a transmisja jest możliwa poprzez ręce personelu medycznego jak i zakażone przedmioty. Zaburzenia mikroflory jelitowej, spowodowane antybiotykoterapią ułatwiają kolonizację przewodu pokarmowego przez tę bakterię, u zdrowych ludzi dochodzi do prawidłowej reakcji immunologicznej, która powoduje odporność na zachorowanie.

Po jakich antybiotykach zwiększa się ryzyko wystąpienia biegunki poantybiotykowej?

-ampicylina,
-cefalosporyny,
-amoksycylina,
-klindamycyna,
-fluorochinolony.

Ryzyko to zwiększa również leczenie glikokortykosteroidami, cytostatykami i inhibitorami pompy protonowej, zwłaszcza u chorych z przewlekłymi zapaleniami jelit. 

Objawy rzekomobłoniastego zapalenia jelit:

-wodnisto-śluzowa biegunka, znacznie zwiększona ilość oddawanych stolców o charakterystycznym zapachu,
-silne, kurczowe boleści brzucha i wzdęcia,
-gorączka.

Choroba przebiega gwałtownie, dość szybko dochodzi do zaburzeń elektrolitowych organizmu, odwodnienia, kwasicy metabolicznej i bardzo silnej leukocytozy.

Do najcięższych powikłań należą:

-porażenna niedrożność jelit,
-posocznica,
-wstrząs, toksemia,
-toksyczne rozdęcie okrężnicy.

Jakie badania wykonać?

-posiew kału na obecność Clostridium difficile,
-badanie antygenów lub produktów metabolizmu bakterii w kale,
-badanie na toksyny A i B,
-badanie endoskopowe i histopatologiczne, jeśli podejrzewa się rzekomobłoniaste zapalenie jelit.

Leczenie:

Lekkie i umiarkowane biegunki poantybiotykowe nie wymagają leczenia, w większości przypadków choroba mija samoistnie w ciągu 7-10 dni od przerwania antybiotykoterapii. Należy jednak pamiętać o nawadnianiu, uzupełnianiu równowagi elektrolitowej organizmu oraz probiotykoterapii. W zakażeniach wymagających farmakoterapii stosuje się metronidazol i wankomycynę, lub ich połączenie. Jeśli nie ma odpowiedzi na leczenie antybiotykami, a stan zagraża życiu, rozważa się zabieg chirurgiczny, jest on jednak ostatecznością. 

U 15-30% obserwuje się nawrót choroby powodowanej Clostridium difficile, w ciągu 8-10 tygodni od zakończenia leczenia. Skuteczna może się okazać terapia fidaksomycyną, antybiotykiem, który działa selektywnie wobec bakterii, dzięki czemu chroni naturalną mikroflorę jelit. Jako alternatywę dla leczenia zakażeń pochodnych wskazuje się także przeszczepienie mikroflory jelitowej.

1. Olczak A., Grąbczewska E. (2012). Rzekomobłoniaste zapalenie jelit o etiologii Clostridium difficile. PRZEGL EPIDEMIOL. Vol 66, Nr 1, s. 59-65.
2. Rajewski Piotr, Rajewski Paweł, Dobosz K., Sobolewska-Pilarczyk M. (2016). Zapalenie jelit o etiologii Clostridium difficile — opis przypadku. Forum Medycyny Rodzinnej. Vol. 10, Nr 3, s. 153-158. 
3. Juszczak K., Grudlewska K., Mikucka A., Gospodarek-Komkowska E. (2017). Przeszczepienie mikrobioty jelitowej — metoda leczenia nawracających zakażeń o etiologii Clostridium difficile i innych chorób. Postepy Hig Med Dosw. Vol. 71, s. 220-226.