Jakie badanie krwi wykrywa raka? Test krwi na krążące komórki nowotworowe CTC

 
Kluczem do zwiększania szans na wyleczenie nowotworu, są takie badania profilaktyczne raka (Sprawdź też: Jakie badania na raka? Top 11 badań nowotworowych), które pozwalają na wykrycie zmian nowotworowych na jego wczesnym etapie — najlepiej u osób bezobjawowych. Objawy bowiem pojawiają się najczęściej na zaawansowanych stadiach choroby nowotworowej. Wciąż niestety powszechne są przypadki choćby raka jelita grubego wykrytego w ostatnich stadiach choroby, kiedy szanse na całkowite wyleczenie są niewielkie, a pięcioletnia przeżywalność spada. Rak jelita grubego stanowi trzeci najczęściej występujący nowotwór złośliwy, a w przypadku kobiet 2 najczęściej występujący nowotwór złośliwy. Śmierć z powodu nowotworu złośliwego stanowi jedną czwartą wszystkich zgonów na świecie! Największe żniwo zbierają kolejno — rak płuc, rak jelita grubego, rak piersi i rak prostaty. Dlatego szczególnie ważne jest regularna ocena stanu zdrowia, wykonywanie badań profilaktycznych i niebagatelizowanie żadnych objawów — szczególnie po 50 roku życia. 

Zbyt rzadkie badania kontrolne, bagatelizowanie objawów choroby, niedostateczna ilość zlecanych badań diagnostycznych przyczynia się do tego, że raport "Health at Glance 2021" ujawnił, że Polska ma jeden z najwyższych wskaźników umieralności na złośliwe nowotwory spośród wszystkich krajów OECD.

Bardzo obiecujące wydają się postępy badań nad wykrywaniem krążących komórek nowotworowych (CTC, ang. Circulating Tumor Cells), dzięki którym perspektywa wykrywania zmian nowotworowych, nie tylko poprzez badania obrazowe, a za sprawą stosunkowo prostego badania krwi, staje się realna.

Nie chodzi tu bynajmniej o badania markerów nowotworowych, które, choć w dalszym ciągu pozostają podstawowym badaniem screeningowym w przypadku podejrzenia u pacjenta choroby nowotworowej, cechują się niestety ograniczoną czułością i swoistością, przez co nie pozwalają na jednoznaczną diagnozę. Podwyższone markery nowotworowe nie muszą oznaczać choroby nowotworowej, mogą występować bowiem przy wielu różnych schorzeniach. Markery nowotworowe są więc badaniem pomocniczym, ale nawet gdy badania przesiewowe wykazują podwyższony poziom, diagnostyka musi zostać pogłębiona i niezbędne są dalsze badania — tomografia komputerowa, rezonans, badanie ultrasonograficzne, biopsję czy PET.

Krążące komórki nowotworowe, to komórki raka, które w wyniku oderwania od guza pierwotnego, trafiają do układu krążenia (możliwość oderwania i zyskanie mobilności, dającej możliwość przemieszczania się z pierwotnego ogniska do odleglejszych, podatnych tkanek, wynika z mechanizmu zwanego przejściem nabłonkowo-mezenchymalnym, zaś osiedlania się w docelowym miejscu i powstawania przerzutów z mechanizmu odwróconego — przejścia mezenchymalno-nabłkonkowego). Tak powstają przerzuty do węzłów chłonnych oraz innych narządów, gdy postępuje rozwój choroby nowotworowej.

Nie jest to nowe odkrycie — po raz pierwszy zaobserwował je u mężczyzny z przerzutami już w 1868 roku Thomas Ashworth — to dzięki niemu wiemy, że jeśli krążące komórki nowotworowe pochodzą z guza, to musiały one przejść większość układu krążenia. Dziś analiza nowotworowych komórek krążących CTC obok analizy krążącego we krwi DNA pochodzącego z fragmentów tkanki nowotworowej, stanowi metodę tak zwanej płynnej biopsji.

Choć tak naprawdę określenie krążące komórki nowotworowe odnosi się stricte do komórek, które krążą w układzie limfatycznym lub krwionośnym, w praktyce w literaturze na ten temat funkcjonuje jako szersze pojęcie, w którym mieszczą się wszystkie typy komórek. Komórki te można bowiem klasyfikować na podstawie tego, w której z lokalizacji występują najczęściej.

Markery nowotworowe z krwi - rodzaje, przygotowanie i o czym mówią

Klasyczne markery nowotworowe z krwi to białka lub inne substancje, których podwyższone stężenie może towarzyszyć chorobie nowotworowej. Nie służą one do samodzielnego rozpoznania raka, lecz pomagają w diagnostyce różnicowej, ocenie zaawansowania, a przede wszystkim w monitorowaniu leczenia i wykrywaniu nawrotu. Najczęściej oznaczane markery i powiązane z nimi nowotwory to:

• PSA - rak prostaty (jedyny marker o pewnej wartości przesiewowej u mężczyzn z grupy ryzyka);
• CEA - rak jelita grubego, a także żołądka, trzustki, piersi i płuca;
• CA 125 - rak jajnika;
• CA 15-3 - rak piersi (głównie monitorowanie i nawrót);
• CA 19-9 - rak trzustki i dróg żółciowych;
• AFP - rak wątroby i nowotwory germinalne jądra;
• beta-hCG - nowotwory germinalne i trofoblastyczne;
• kalcytonina - rdzeniasty rak tarczycy;
• SCC, CYFRA 21-1, NSE - nowotwory płaskonabłonkowe oraz raki płuca.

Przygotowanie zależy od konkretnego oznaczenia. Część markerów można badać niezależnie od posiłku, ale wiele laboratoriów zaleca pobranie krwi na czczo, rano. W przypadku PSA należy zachować 24 godziny abstynencji seksualnej, unikać jazdy na rowerze i odczekać po badaniu per rectum lub biopsji, a warto też poinformować laboratorium o przyjmowanej biotynie, która może zaburzać wynik.

Czy podwyższony marker nowotworowy oznacza raka?

Nie zawsze. Markery nowotworowe cechują się ograniczoną swoistością - ich stężenie bywa podwyższone także w stanach niezwiązanych z nowotworem. Przykładowo PSA rośnie w łagodnym przeroście i zapaleniu prostaty, CA 125 - w endometriozie, stanach zapalnych miednicy, a nawet podczas miesiączki, CEA - u osób palących oraz w chorobach wątroby i jelit, a AFP - w zapaleniu i marskości wątroby. Z tego powodu pojedynczy podwyższony wynik nie potwierdza raka i wymaga pogłębienia diagnostyki, a największą wartość ma obserwacja trendu w kolejnych oznaczeniach, a nie pojedynczy pomiar.

• Krążące komórki nowotworowe mają zdolność do występowania w agregatach, czyli grupach kilku-kilkudziesięciu komórek, nazywanych CTM, a o których wiadomo, że mają znacznie wyższą predyspozycję do tworzenia przerzutów.

• Obserwacja CTC daje szansę na wykrywanie rodzaju nowotworu, ale również dzięki wiedzy o poszczególnych rodzajach komórek, stwarza możliwość przewidywania postępu choroby oraz odpowiedzi na leczenie (z dotychczasowych badań wiadomo np., że komórki CTC o pośrednim fenotypie wykazują dużo większą oporność na klasyczne metody leczenia).

• Innym przykładem jest rak jajnika, w przebiegu tego nowotworu rzadziej niż w innych nowotworach dochodzi do przerzutów drogą krwionośną. Według dotychczasowych danych sugeruje się, że CTC u chorych na raka jajnika pozwalają prognozować nie tylko odpowiedź na chemioterapię, ale również czas remisji, ryzyko nawrotu i całkowitą długość przeżycia.

• Wykrycie choroby resztkowej jest trudne, ponieważ wymaga metody diagnostycznej o bardzo wysokiej czułości (według szacunków takiej, która ma zdolność do odnotowania 1 nowotworowej komórki na 10 tysięcy komórek). Ponieważ rosnący guz uwalnia do krwi określoną liczbę komórek nowotworowych na gram tkanki, ocena stężenia CTC we krwi może być jedną z najczulszych metod wykrywania choroby resztkowej.

• Pozwalają na prognozowanie odpowiedzi klinicznej, co jest ważne zwłaszcza przed podjęciem decyzji, o tym, które leczenie zastosować;
• dzięki analizie CTC na poszczególnych etapach leczenia mamy informację o tym, jak nowotwór odpowiada na zastosowane leczenie;
• w niektórych nowotworach (m.in. w przypadku raka piersi czy raka prostaty) krążące komórki nowotworowe są wykrywane na bardzo wczesnych stadiach zaawansowania choroby nowotworowej;
• stanowią przyszłość wykrywania choroby nowotworowej na jej wczesnych etapach oraz sprawnego, bezinwazyjnego monitorowania, co daje szansę na zwiększenie przeżywalności i poprawę wyników leczenia.

Od lat trwają prace nad udoskonalaniem metod izolowania i wykrywania krążących komórek nowotworowych z krwi obwodowej. Celem jest zwiększenie ich czułości i swoistości oraz opracowanie testów na tyle skutecznych, by mogły być stosowane na masową skalę. Czy badanie krążacych komórek nowotworowych jest skomplikowane? Przykładem jest dostępny na naszym rynku test Trucheck, który jest wykonywany z pobranej przez personel próbki krwi.

Trucheck jest dostępny w kilku wariantach, skierowanych do osób chcących wykonać badania m.in. w związku z faktem, że mają predyspozycje ujawnione w badaniu genetycznym, lub u których w rodzinie występowały przypadki nowotworów złośliwych — raka piersi, raka prostaty, raka jajnika i szyjki macicy i endometrium. 

Przy podejrzeniu choroby nowotworowej najlepszym badaniem będzie Trucheck intelli - test, w którym jedno badanie krwi wykrywa nawet 70 rodzajów raka, wskazując na miejsce pochodzenia guza. Badanie to nie tylko wykrywa chorobę nowotworową, ale również daje odpowiedź, w której tkance czy narządzie znajduje się guz.
Dla pacjentów chcących wykonać badania profilaktyczne ocenić swój ogólny stan zdrowia i obawiających się rozwoju raka test Trucheck pozwalający wykonać badania profilaktyczne bez wychodzenia z domu, gdy umówiona zostanie wizyta domowa, wydaje się idealnym rozwiązaniem.

Po zakupie testu Trucheck na stronie Longevity+ skontaktuje się z Tobą nasz specjalista w celu przeprowadzenia krótkiego wywiadu, następnie umawiana jest wizyta domowa pielęgniarki, która w wybranych miastach pobierze próbkę krwi do analizy pod wskazanym przez Ciebie adresem i przekaże zabezpieczony materiał do wyspecjalizowanego laboratorium. Wyniki badań otrzymasz online.

Markery, onkopakiet czy płynna biopsja - czym różnią się badania z krwi?

Choć wszystkie trzy badania wykonuje się z próbki krwi, odpowiadają na zupełnie różne pytania:

• Markery nowotworowe - najlepiej sprawdzają się w monitorowaniu leczenia i wykrywaniu nawrotu znanego już nowotworu; jako badanie przesiewowe u osób zdrowych mają ograniczoną wartość.
• Onkopakiet (onkopierwiastki) - ocenia ryzyko i predyspozycje wynikające z niedoboru pierwiastków ochronnych lub nadmiaru toksycznych metali; nie wykrywa istniejącego guza.
• Płynna biopsja (krążące komórki nowotworowe CTC i krążące DNA nowotworowe) - jako jedyne z tych badań wykrywa materiał pochodzący bezpośrednio z guza, dając szansę na wczesne wykrycie i monitorowanie choroby.

W praktyce badania te się uzupełniają, a o doborze właściwego zawsze warto porozmawiać z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jedno badanie krwi wykryje raka? Żadne pojedyncze badanie z krwi nie daje stuprocentowej pewności. Najbliżej wczesnego wykrywania są testy oparte na płynnej biopsji (CTC, krążące DNA), takie jak Trucheck, jednak prawidłowy wynik nie wyklucza choroby i nie zastępuje badań obrazowych ani przesiewowych.

Czy podwyższony marker nowotworowy oznacza raka? Nie. Markery bywają podwyższone również w stanach zapalnych i chorobach łagodnych, dlatego wynik wymaga potwierdzenia dalszą diagnostyką.

Czym różni się Trucheck od klasycznych markerów? Markery mierzą białka, które mogą, lecz nie muszą świadczyć o nowotworze, natomiast Trucheck wykrywa krążące komórki nowotworowe pochodzące bezpośrednio z guza i wskazuje jego prawdopodobne umiejscowienie.

Czy onkopakiet wykrywa raka? Nie - onkopakiet ocenia jedynie ryzyko związane z poziomem pierwiastków śladowych i służy profilaktyce, a nie rozpoznaniu nowotworu.