Rzęsistkowica — objawy, przyczyny i leczenie zakażenia rzęsistkiem pochwowym

Rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis) to pasożyt, który najczęściej bytuje w pochwie, może jednak żyć również drogach moczowo-płciowych kobiet i mężczyzn, w gruczole krokowym i w gruczołach okołopochwowych. Człowiek stanowi jedyny rezerwuar rzęsistka, pasożyt krótko przeżywa w suchym środowisku zewnętrznym, można go jednak transportować w odpowiednim podłożu.
Przypadki zarażeń rzęsistkowicą pochwową dotyczą przede wszystkim osób aktywnych seksualnie w wieku reprodukcyjnym — najczęściej kobiety w wieku 30-40 lat. Na liczebność populacji pasożyta mają wpływ zmiany hormonalne i cykl miesiączkowy, przez co część zakażeń u kobiet przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. U mężczyzn również zakażenie rzęsistkiem przebiega bezobjawowo.
Co ważne, rzęsistek pochwowy prowadzi do uszkodzenia nabłonka pochwy, przez co nie tylko skutkuje stanami zapalnymi, ale przede wszystkim wielokrotnie zwiększa ryzyko nabycia chorób przenoszonych drogą płciową, w tym także wirusem HIV.
Ponieważ pasożyt trichomonas vaginalis to pierwotniak aktywnie poruszający się (co wynika z budowy i wyposażenia w rzęski), rzęsistkowica częściej występuje w postaci wieloogniskowej, zajmując pochwę, cewkę moczową i szyjkę macicy, znacznie rzadziej ogranicza się tylko do jednego narządu.
T.vaginalis może bytować w pochwie wiele lat, nie dając żadnych objawów, jednak takie przewlekłe utajone zakażenie nie tylko zwiększa podatność na inne choroby weneryczne, ale także może grozić niepłodnością i przyczyniać się do wielu poważnych powikłań ciążowych, nawet przedwczesnym porodem.

• Wilgotne przedmioty higieniczne;
• kąpiel w tej samej wodzie co chora osoba;
• wspólne ręczniki;
• u noworodków podczas porodu — przeniesienie zakażenia z chorej matki skutkuje często zakażeniem dróg moczowo-płciowych jak i dróg oddechowych noworodka.

• Świąd sromu;
• pieniste, żółtwawe lub zielonkawe, nieprzyjemnie pachnące upławy;
• pieczenie i ból pochwy;
• obrzęk i zaczerwienienie ścian pochwy;
• w badaniu ginekologicznym widoczne zmiany w obrazie szyjki macicy — wygląd truskawki wynikający z miejscowych mikrokrwawień;
• ból podczas stosunku;
• wysokie pH pochwy (>5);
• objawy przypominające zapalenie cewki moczowej;
• u kobiet w ciąży zakażenie rzęsistkiem pochwowym wiąże się podwyższonym ryzykiem przedwczesnego porodu i niską masą urodzeniową noworodka.

• Wydzielina z cewki;
• ból i świąd w okolicy cewki moczowej;
• zapalenie cewki moczowej;
• pieczenie podczas oddawania moczu lub po wytrysku;
• zaczerwienienie i obrzęk w okolicy żołędzia oraz napletka;
• przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego;
• objawy podobne do objawów ostrego zapalenia stercza (możliwa gorączka).

• materiałem do badania pod kątem Trichomonas vaginalis może być wymaz z tylnego sklepienia pochwy, mocz poranny (sprawdź jak się przygotować do badania moczu), próbka z cewki moczowej, nasienie mężczyzny, wydzielina z gruczołu krokowego pobrana podczas masażu prostaty;
• najbardziej czułe metody to metoda amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) oraz testy molekularne PCR.

• Podstawowy schemat leczenia rzęsistkowicy — Metronidazol (2 g w pojedynczej dawce lub 7 dni po 500 mg) albo Tynidazol jednorazowo 2 g — oba peparaty są dostępne wyłącznie na receptę;
• jeśli leczenie nie zadziała, powtarza się leczenie metronidazolem (1tydz. po 500 mg) bądź tynidazol (2 g przez 5 dni);
• w przypadku zakażenia należy pamiętać o przeleczeniu partnera (2 g metronidazolu jednorazowo).

1. Atlas tematyczny: Trichomonas vaginalis, Czyli co współczesny lekarz powinien wiedzieć na temat rzęsistka pochwowego Piotr Kochan, Agata Pietrzyk Kraków 2017
2. Choroszy-Król I. (2011). Choroby przenoszone drogą płciową — zagrożenie na wakacjach. Family Medicine & Primary Care Review. Vol. 13, Nr 2, s. 287-291.
3. Zimmer M. i in. (2020). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników — zastosowanie antyseptyków w przypadkach nieswoistych stanów zapalnych pochwy. Ginekologia i Perintologia Praktyczna. Vol. 5, Nr 2, s. 90-97.