Badanie poziomu witaminy D i jej metabolitów

W ostatnich latach najczęściej zalecanym suplementem diety jest witamina D. Wielu ekspertów informuje nas o zagrożeniu niedoborami tego składnika i ich konsekwencjami dla zdrowia. Witamina D jest uznawana za hormon steroidowy, należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Bierze udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, wpływa również na inne układy organizmu człowieka w tym nerwowy, immunologiczny, rozrodczy, mięśniowy czy krążenia. Wyróżnia się dwie główne formy witaminy D ze względu na źródła występowania: 

• ergokalcyferol (witamina D2) - syntetyzowana przez rośliny i grzyby,
• cholekalcyferol (witamina D3) - występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego (głównie w rybach, nabiale), suplementach diety oraz powstaje w skórze pod wpływem ekspozycji na słońce i promieniowania UVB.

Witamina D dostarczana wraz z pożywieniem lub syntetyzowana w skórze ulega w dwóch etapach przekształceniu w aktywną formę. Pierwszym z nich jest 25-hydroksylacja w wątrobie i wytworzenie kalcydiolu - 25(OH)D, a następnie 1-hydroksylacja w nerkach do 1,25(OH)2D-kalcytriolu.

Eksperci alarmują, że większość naszego społeczeństwa boryka się z niedoborami witaminy D. Szczególnie w okresie jesienno-zimowym zbyt niski poziom tej witaminy dotyczy nawet 85% dorosłych. Niedobór może wynikać ze zbyt niskiej podaży witaminy D w diecie, niedostatecznej ekspozycji na słońce, zaburzeń wchłaniania lub innych schorzeń. Wytyczne obowiązujące w Polsce zalecają suplementację diety od października do marca, ponieważ wtedy jest dużo mniej słońca w naszym kraju niż w innych miesiącach i nie ma wystarczającej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe.

Monitorowanie gospodarki wapniowo-fosforanowej to podstawowa metoda pozwalająca na kontrolę oraz zapobieganie niedoborom lub potencjalnie toksycznemu stężeniu witaminy D. Utrzymywanie prawidłowego poziomu jest ważne i obniża ryzyko chorób autoimmunologicznych, układu krążenia, cukrzycy i niektórych nowotworów. Badanie stężenia witaminy D pozwala również na sprawdzenie efektywności stosowanej suplementacji i ocenę czy stosowana dawka jest odpowiednio dobrana. Częstotliwość wykonywania badania określającego poziom witaminy D w organizmie zależy od kilku czynników m.in. stosowanej suplementacji, wyników poprzednich badań, stanu zdrowia i samopoczucia.

• przy stosowaniu diet eliminacyjnych,
• przy niskiej ekspozycji na słońce, stosowaniu kremów z filtrem,
• w zespołach złego wchłaniania - np. celiakia, choroby jelit,
• u osób otyłych,
• w chorobach sercowo-naczyniowych, autoimmunologicznych, wątroby, nerek, ziarniakowych, endokrynologicznych,w
• zaburzeniach gospodarki wapniowo-fosforanowej - np. nadczynności przytarczyc, nieprawidłowej kalcemi, hiper- i hipofosfatemi,
• w schorzeniach układu ruchu - krzywicy, osteomalacji, osteoporozie, bólach kostnych czy wadach postawy,
• przy długotrwałym przyjmowaniu leków,
• w ramach profilaktyki zdrowotnej.

Badanie poziomu witaminy D i jej metabolitów

Badanie metabolitów witaminy D z suchej kropli krwi pomocne jest w ocenie i kontroli poziomu witaminy D u osoby badanej. Jest dokładniejsze w porównaniu ze standardowym badaniem oznaczającym jedynie całkowite stężenie 25(OH)D, stanowiącym wyznacznik stanu zaopatrzenia organizmu w witaminę D. Całkowite stężenie 25(OH)D jest sumą dwóch metabolitów: 25(OH)D2 i 25(OH)D3. Dzięki wykorzystaniu techniki pomiaru LC-MS/MS (wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej ze spektrometrią mas) w badaniu z suchej kropli krwi możliwe jest dokładne, ilościowe oznaczenie następujących metabolitów witaminy D: 25(OH)D2, 25(OH)D3, 3-epi-25(OH)D3 i 24,25(OH)2D3. Metoda ta jest specyficzna i odporna na reakcje krzyżowe. Do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Jest ono realizowane wysyłkowo. Na podany adres dostarczany jest zestaw do samodzielnego pobrania próbki krwi włośniczkowej z nakłucia opuszka palca i przeniesienia na bibułę, który następnie należy odesłać do laboratorium drogą kurierską.

Niski poziom witaminy D wiąże się z wieloma różnymi chorobami np. autoimmunologicznymi. Długotrwały niedobór może prowadzić do wielu różnych problemów zdrowotnych, zmniejszać wchłanianie wapnia i fosforu, a w konsekwencji skutkować np. u dzieci krzywicą, a u dorosłych osteoporozą lub wtórną nadczynnością przytarczyc. Natomiast wysoki poziom witaminy D może świadczyć o hiperkalcemii (nadmierne stężenie wapnia we krwi) lub hiperkalciurii (zwiększone wydalanie wapnia z moczem). 

• Rola witaminy D3 w poprawie nastroju i odporności

• Działanie cynku i witaminy D3 w zapobieganiu infekcjom górnych dróg oddechowych

1. Kmieć P., Sworczak K., Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Forum Medycyny Rodzinnej 2017;11(1):38-46.
2. Marcinkowska M., Mickiewicz A., Fijałkowski M., Plejotropowe działanie witaminy D. Choroby Serca i Naczyń 2019;16(1):45-52.