Pytania i OdpowiedziPoradnik
Calcium score – tomografia, która widzi ryzyko zawału serca 10 lat wcześniej
Calcium score – tomografia, która widzi ryzyko zawału serca 10 lat wcześniej Według badania WOBASZ i NATPOL z 2016 roku hipercholesterolemia, czyli stan, w którym poziom cholesterolu przekracza przyjęte normy, dotyczy ponad 60% Polaków. Wiele osób nie jest nawet świadomych, że ma wysoki cholesterol, ponieważ przez lata może on nie dawać żadnych wyraźnych objawów. Biorąc pod uwagę skalę problemu oraz jej bezpośredni wpływ na rozwój miażdżycy, wielu lekarzy zaleca regularne badania profilaktyczne. Które więc warto wykonać, aby ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych? I czy pomocne w tym może być badanie calcium score?
12.08.2026
Miażdżyca – cicha choroba, która rozwija się latami
Miażdżyca (atherosclerosis) to przewlekła i bezbolesna choroba układu krążenia, która przez wiele lat może pozostać bezobjawowa. Jej rozwój przebiega w kilku etapach:
- Uszkodzenie lub dysfunkcja śródbłonka naczyń krwionośnych – do jego uszkodzenia mogą przyczyniać się m.in. cukrzyca, nadciśnienie oraz palenie tytoniu.
- Przenikanie i odkładanie lipoprotein LDL – uszkodzony śródbłonek staje się bardziej przepuszczalny, co pozwala cząsteczkom cholesterolu LDL przenikać z krwi do ściany naczynia. W tym miejscu cząsteczki LDL ulegają utlenieniu pod wpływem wolnych rodników i w efekcie powstają prozapalne cząsteczki oxLDL.
- Powstawanie komórek piankowatych – monocyty, czyli białe krwinki krążące we krwi, przenikają przez śródbłonek do ściany naczynia, przekształcają się w makrofagi i pochłaniają zmodyfikowane cząsteczki oxLDL. Makrofagi, które zgromadzą duże ilości lipidów, przybierają charakterystyczny piankowaty wygląd i są określane jako komórki piankowate.
- Tworzenie pasm tłuszczowych – to pierwszy widoczny etap miażdżycy, który może pojawić się nawet u młodych osób. Co ważne, zmiany te można jeszcze cofnąć.
- Rozwój blaszki miażdżycowej – jeśli nie uda się wyeliminować czynników ryzyka, zmiany w naczyniach krwionośnych będą postępować. W ścianie naczynia gromadzi się coraz więcej lipidów, a komórki mięśni gładkich oraz tkanka łączna rozrastają się. W efekcie powstaje blaszka miażdżycowa z rdzeniem lipidowym, który otacza włóknista czapeczka.
- Wapnienie blaszki miażdżycowej – z czasem dochodzi do odkładania soli wapnia w naczyniach krwionośnych, co jest widoczne w badaniach obrazowych np. w tomografii tętnic wieńcowych (calcium score).
- Zwężenie światła tętnicy i ograniczenie przepływu krwi – duże blaszki mogą utrudniać przepływ i prowadzić do objawów niedokrwienia.
- Pęknięcie blaszki i zakrzep – niestabilna blaszka może pęknąć, spowodować zakrzep i nagłe zamknięcie naczynia (np. zawał serca).
Jak diagnozuje się miażdżycę?
W diagnostyce miażdżycy wykorzystuje się badania laboratoryjne, takie jak lipidogram, glukoza na czczo, a w wybranych przypadkach także lipoproteinę(a), homocysteinę, kreatyninę, apolipoproteinę B (ApoB), CRP, hemoglobinę glikowaną (HbA1c) czy fibrynogen.
W diagnostyce obrazowej stosuje się m.in. USG Doppler, angio-TK, angio-MR oraz koronarografię. USG Doppler jest badaniem bez kontrastu, natomiast angio-TK i koronarografia zwykle wymagają kontrastu. Angio-MR może być wykonywane z kontrastem lub bez niego, zależnie od wskazań. Coraz częściej stosowanym badaniem w diagnostyce miażdżycy, które nie wymaga podania kontrastu, jest calcium score, czyli tomografia tętnic wieńcowych.
Badanie calcium score – co to jest i jak przebiega?
Calcium score (coronary calcium scan) to badanie tomografii komputerowej, które pozwala wykryć i ocenić ilość zwapniałych blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych – to one dostarczają krew do serca. Badanie pomaga też oszacować ryzyko rozwoju choroby wieńcowej i może wykryć jej wczesne oznaki, jeszcze zanim pojawią się objawy. Jest to badanie przeznaczone dla osób bez objawów, u których wynik może realnie zmienić decyzję o leczeniu, na przykład o włączeniu statyny. Jeżeli występują już objawy takie jak ból w klatce piersiowej przy wysiłku czy duszność, właściwym postępowaniem jest pilna konsultacja kardiologiczna i inne badania, a nie calcium score.
Dużą zaletą calcium score jest to, że nie wymaga użycia kontrastu – środka, który pomaga uwidocznić w badaniu konkretne struktury, m.in. narządy i naczynia krwionośne. To ważne zwłaszcza dla pacjentów, którzy nie mogą go otrzymać, np. z powodu chorób nerek, alergii lub innych przeciwwskazań.
Jeśli jesteś zainteresowany wykonaniem badania, potrzebne będzie skierowanie. Ponieważ badanie wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, skierowanie jest wymagane przepisami, ale może je wystawić każdy lekarz, nie tylko kardiolog. Warto mieć ze sobą aktualny wynik lipidogramu oraz informację o przyjmowanych lekach.
Badanie jest bezbolesne, a cała procedura – od przygotowania do wyjścia z gabinetu – trwa zaledwie kilka do kilkunastu minut. Na dzień przed badaniem zrezygnuj z picia kawy i palenia papierosów. Staraj się również unikać stresu oraz intensywnego wysiłku fizycznego. Przed badaniem, tak jak w przypadku każdej tomografii komputerowej, zdejmij wszystkie metalowe elementy, takie jak biżuteria, zegarek czy okulary. Następnie położysz się na stole tomografu. Zostaniesz podłączony do aparatu EKG, po czym stół wsunie cię do wnętrza tomografu. W trakcie badania urządzenie wykona kilka skanów. Po ich zakończeniu stół wysunie się z aparatu i będziesz mógł opuścić pracownię.
Dawka promieniowania w calcium score – czy jest bezpieczna?
Badanie calcium score wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, lecz jego dawka jest niewielka. W przypadku pojedynczego badania ryzyko dla zdrowia jest bardzo małe, dlatego uznaje się je za bezpieczne. Dla porównania dawka jest zbliżona do tej stosowanej w mammografii i odpowiada mniej więcej kilku miesiącom naturalnego promieniowania tła. Jak w przypadku każdego badania z użyciem promieniowania, wykonaj je tylko wtedy, gdy jest rzeczywiście potrzebne i najlepiej zalecane przez lekarza.
Jak wygląda wynik badania calcium score?
Wynik badania jest wyrażony w skali Agatstona, która określa ilość zwapnień w tętnicach wieńcowych:
Ważne przy odczytywaniu wyniku. Ten sam wynik znaczy co innego w zależności od wieku i płci. Uwapnienie tętnic narasta z wiekiem, więc 50 punktów u osoby czterdziestoletniej jest sygnałem znacznie poważniejszym niż ta sama wartość u osoby siedemdziesięcioletniej. Dlatego wynik odnosi się dodatkowo do wartości typowych dla danego wieku i płci, a interpretacji dokonuje lekarz.
Ważne przy odczytywaniu wyniku. Ten sam wynik znaczy co innego w zależności od wieku i płci. Uwapnienie tętnic narasta z wiekiem, więc 50 punktów u osoby czterdziestoletniej jest sygnałem znacznie poważniejszym niż ta sama wartość u osoby siedemdziesięcioletniej. Dlatego wynik odnosi się dodatkowo do wartości typowych dla danego wieku i płci, a interpretacji dokonuje lekarz.
- 0 punktów – brak wykrytych zwapnień w tętnicach wieńcowych. Taki wynik wiąże się z niskim ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych w kolejnych latach. Nie dotyczy to jednak w równym stopniu wszystkich: u osób palących, chorych na cukrzycę oraz z hipercholesterolemią rodzinną wynik zerowy nie wyklucza istotnego ryzyka.
- 1–99 punktów – badanie wykryło niewielką ilość zwapnień, co świadczy o łagodnych zmianach miażdżycowych i wczesnych cechach choroby tętnic wieńcowych.
- 100–399 punktów – umiarkowana ilość zwapnień, co sugeruje bardziej zaawansowane zmiany miażdżycowe. Taki wynik wiąże się z większym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i może wymagać wdrożenia działań profilaktycznych.
- 400 punktów i więcej – duża ilość zwapnień, co wskazuje na zaawansowaną miażdżycę tętnic wieńcowych. Wynik ten wiąże się z wysokim ryzykiem zawału serca i zwykle wymaga wprowadzenia odpowiedniego leczenia oraz dalszej opieki kardiologicznej.
Pamiętaj! Wynik 0 punktów to bardzo dobra wiadomość, ale nie oznacza, że ryzyko chorób serca jest zerowe. Badanie pokazuje jedynie, czy w tętnicach wieńcowych znajdują się zwapnienia. Nie uwidacznia natomiast blaszek niezwapniałych, czyli tak zwanych miękkich, a to właśnie one najczęściej pękają i wywołują zawał. Nie ocenia też czynników sprzyjających rozwojowi miażdżycy, takich jak nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu czy cukrzyca. Nawet przy takim wyniku dbaj o profilaktykę.
Calcium score nie służy też do monitorowania leczenia. Statyny stabilizują blaszkę miażdżycową i zwiększają jej uwapnienie, więc wynik u pacjenta przyjmującego statynę może być wyższy niż poprzednio mimo skutecznej terapii. Powtarzanie badania w trakcie leczenia nie ma zatem uzasadnienia i bywa mylące.
Calcium score powyżej 0 – co dalej zrobić z wynikiem?
Niezależnie od tego, czy wynik będzie niski, czy wysoki, skonsultuj go z lekarzem, który w razie potrzeby zaproponuje dalszą diagnostykę. Wynik powyżej 0, ale niski, najczęściej będzie wymagał wprowadzenia zmian w diecie oraz regularnej aktywności fizycznej. Przy wartościach powyżej 400, oprócz modyfikacji diety, konieczne może być również wdrożenie leczenia farmakologicznego.
Dla kogo jest badanie calcium score?
Badanie calcium score jest przeznaczone dla osób, które:
- mają nadwagę lub otyłość;
- prowadzą siedzący tryb życia,
- palą lub w przeszłości paliły papierosy,
- chorują na nadciśnienie tętnicze i/lub cukrzycę,
- są w grupie ryzyka rozwoju miażdżycy czy choroby wieńcowej,
- mają w rodzinie osoby, u których wystąpiły schorzenia kardiologiczne,
- są powyżej 40. roku życia i dbają o profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych,
- mają nieprawidłowości w lipidogramie i innych parametrach krwi powiązanych z chorobami krążenia,
- są obciążone kilkoma czynnikami ryzyka, np. mają wysoki cholesterol i wraz z lekarzem chcą ocenić, czy konieczne jest rozpoczęcie leczenia.
Przeciwwskazania do wykonania badania
Głównym przeciwwskazaniem jest tu ciąża lub jej podejrzenie. Calcium score wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, a w ciąży nie powinno się przeprowadzać tego typu badań.
Poza tym nie ma wielu bezwzględnych przeciwwskazań. Są jednak sytuacje, w których wykonanie go może być utrudnione lub wymaga indywidualnej oceny lekarza. Dotyczy to m.in.:
Poza tym nie ma wielu bezwzględnych przeciwwskazań. Są jednak sytuacje, w których wykonanie go może być utrudnione lub wymaga indywidualnej oceny lekarza. Dotyczy to m.in.:
- bardzo szybkiej lub nieregularnej pracy serca, która może pogorszyć jakość obrazów i utrudnić ich ocenę;
- stanu zdrowia uniemożliwiającego spokojne leżenie przez czas trwania badania,
- braku możliwości wstrzymania oddechu na kilka sekund podczas skanowania.
Gdzie można wykonać badanie calcium score i ile kosztuje?
Badanie tomografii tętnic wieńcowych możesz wykonać w Centrum Diagnostyki Kompleksowej Longevity+ w Warszawie przy ul. Jutrzenki 100 w cenie 700,00 zł. Jeśli chcesz przeprowadzić szerszą diagnostykę w kierunku chorób sercowo-naczyniowych możesz wykonać tu również Pakiet Sercowo-Naczyniowy, w skład którego wchodzą szczegółowe badania obrazowe i laboratoryjne oraz konsultacja lekarska.
Bibliografia:
1. Aziz M., Yadav K.S., Pathogenesis of Atherosclerosis A Review, Med Clin Rev. 2016, 2:3.
2. Berek K., Bobiński R., Miażdżyca — choroba wieloczynnikowa, Problemy Pielęgniarstwa 2009; 17 (3): 257–262.
3. Chruściel P., Banach M., Statyny — leki stosowane w Polsce wciąż za rzadko lub w zbyt małych dawkach, Choroby Serca i Naczyń 2016, 13 (2), 99–105.
4. Jebari-Benslaiman S. i in., Pathophysiology of Atherosclerosis, Int. J. Mol. Sci. 2022, 23, 3346.
5. McClelland R. L. i in., Distribution of Coronary Artery Calcium by Race, Gender, and Age, Circulation. 2006 Jan 3;113(1):30-7.
6. Pająk A. i in., Changes in the prevalence, treatment, and control of hypercholesterolemia and other dyslipidemias over 10 years in Poland: the WOBASZ study, Pol Arch Med Wewn. 2016 Jul 19;126(9):642-652.
7. Visseren F. L. J. i in., 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: Developed by the Task Force for cardiovascular disease prevention in clinical practice with representatives of the European Society of Cardiology and 12 medical societies With the special contribution of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC), European Heart Journal (2021) 42, 32273337.
8. Wasilewski J. i in., Biomechanical aspects of a atherosclerosis, Technical Transactions Chemistry, 1-Ch/2013.
9. Zdrojewski T. i in., Prevalence of lipid abnormalities in Poland. The NATPOL 2011 survey, Kardiologia Polska 2016; 74, 3: 213–223.
