Choroby autoimmunologiczne - na czym polegają, jakie są ich przyczyny i objawy?

Układ immunologiczny chroni organizm człowieka przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych, identyfikując i usuwając patogeny. Jego prawidłowe funkcjonowanie zależy od wielu różnych czynników takich jak genetyka, stres, wiek czy występowanie chorób przewlekłych. Na system immunologiczny wpływają immunomodulatory, substancje stymulujące lub hamujące układ odpornościowy.

Autoimmunizacja to autoimmunologiczna odpowiedź organizmu przeciwko własnemu antygenowi lub grupie antygenów prowadząca do rozwinięcia choroby autoimmunologicznej. Ten rodzaj chorób charakteryzuje się uszkodzeniem tkanek organizmu, zakłóceniem czynności fizjologicznych oraz chronicznym przebiegiem wraz z okresami zaostrzeń i remisji. W procesie tym powstają autoprzeciwciała. Liczba zachorowań na choroby autoimmunologiczne wzrasta z roku na roku, szacuje się, że schorzenia te dotyczą od 3 do 8% populacji. Znacznie częściej chorują kobiety niż mężczyźni.

Obecnie nie ustalono konkretnej przyczyny chorób autoimmunologicznych. Natomiast przypuszcza się, że wpływ na ich rozwój mają czynniki środowiskowe, immunologiczne, genetyczne i endokrynologiczne np. przebyte infekcje wirusowe i bakteryjne, silny stres, niedobory witaminy D, stosowane leki, predyspozycje genetyczne oraz zaburzenia hormonalne. 

Organizm człowieka zasiedlony jest przez liczne drobnoustroje, które w większości stanowią bakterie. Ich rodzaje i liczebność mogą różnić się u różnych osób. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują na możliwy udział mikroflory jelitowej w rozwoju chorób autoimmunologicznych. Wykazano, że zaburzenie równowagi mikrobiologicznej, nazywane dysbiozą występuje u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i wiąże się ze zmniejszoną różnorodnością bakterii w jelicie, zwiększonym stanem zapalnym i zaburzonym funkcjonowaniem bariery jelitowej. Stan mikroflory jelit można sprawdzić za pomocą odpowiednich badań np. MikrofloraScanPlus, GutFlora+ lub Valida PLUS.

• Narządowo swoiste - zaburzenia dotyczą jednego narządu lub określonego typu komórek np. stwardnienie rozsiane (SM), zapalenie tarczycy Hashimoto lub cukrzyca typu 1.
• Narządowo nieswoiste, nazywane układowymi, ponieważ dotyczą wielu narządów lub tkanek np. twardzina układowa, toczeń rumieniowaty i reumatoidalne zapalenie stawów.

Przykładowe choroby autoimmunologiczne:

• tarczycy: zapalenie tarczycy Hashimoto, choroba Gravesa-Basedova;
• nadnerczy: choroba Addisona;
• jelit: choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
• wątroby: autoimmunologiczne zapalenie wątroby, pierwotna żółciowa marskość wątroby i chroniczne aktywne zapalenie wątroby;
• skóry: bielactwo, łuszczyca, łysienie plackowate;
• neurologiczne: stwardnienie rozsiane (SM), miastenia;
• trzustki: cukrzyca typu 1;
• układowe: reumatoidanlne zapalenie stawów (RZS), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS), zespół Sjögrena, twardzina układowa, toczeń rumieniowaty układowy.

1. De Oliveira. i wsp., Intestinal dysbiosis and probiotic applications in autoimmune diseases. Immunology 2017;152(1):1-12.
2. Szczeblowska D., Hebzda A., Wojtuń S., Choroby autoimmunizacyjne w praktyce lekarskiej. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2011;7(3):218-222.
3. Wang L., Wang F.S., Gershwin M.E., Human autoimmune diseases: a comprehensive update. Journal of Internal Medicine 2015;278(4):369-395.