Erytrocyty(krwinki czerwone) - czym są? Za niskie lub podwyższone, przyczyny?
09.07.2022
Erytrocyty — co to?
Erytrocyty zawierają białko zwane hemoglobiną, która wiąże tlen. Hemoglobina składa się z czterech cząsteczek hemu, w których znajduje się żelazo. Żelazo wiąże tlen w płucach, a następnie transportuje go do tkanek organizmu. W tkankach tlen jest uwalniany z hemoglobiny i wykorzystywany przez komórki do oddychania komórkowego.
W organizmie dorosłego człowieka erytrocyty są produkowane w szpiku kostnym, a ich cykl życia wynosi około 120 dni. Następnie erytrocyty są usuwane z krwi przez śledzionę i wątrobę, a ich miejsce jest sukcesywnie zajmowane przez nowo powstające erytrocyty.
Nadmiar erytrocytów lub hemoglobiny może prowadzić do zwiększonego krzepnięcia krwi i ryzyka udaru mózgu, lub zawału serca.
Ich zadanie jest w gruncie rzeczy transportowe i dwukierunkowe: niosą tlen z płuc do każdej komórki ciała, a w drodze powrotnej zabierają dwutlenek węgla, który wdychamy.
Erytrocyty — normy
Orientacyjne normy stężenia erytrocytów:
- Mężczyźni: około 4,2 - 5,2 miliona/μl (mikrolitr) krwi
- Kobiety: około 3,5 - 5,2 miliona/μl krwi
- Dzieci: W zależności o wieku normy mogą sięróżnić, u starszych dzieci 4,1 do 5,5 miliona/μl krwi.
Jak czytać wynik: RBC razem z hemoglobiną i hematokrytem
Sama liczba krwinek czerwonych rzadko cokolwiek rozstrzyga. W morfologii krwi diagnosta patrzy na RBC, hemoglobinę i hematokryt naraz, bo dopiero ich wzajemny układ pokazuje, czy krwinek faktycznie ubyło, czy tylko zmieniła się objętość osocza. Klasyczny przykład: po dniu bez picia wszystkie trzy parametry idą w górę, choć szpik nie wyprodukował ani jednej krwinki więcej. Odwrotnie działa przewodnienie i druga połowa ciąży, kiedy krew fizjologicznie się rozcieńcza i RBC spada, mimo że nic złego się nie dzieje.
Kierunek dalszej diagnostyki wyznaczają wskaźniki czerwonokrwinkowe. MCV poniżej normy razem z obniżonym MCH i podwyższonym RDW to typowy obraz niedoboru żelaza. MCV powyżej normy kieruje podejrzenie na niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego. Gdy krwinek jest za mało, dużo mówi liczba retikulocytów, czyli krwinek najmłodszych: jeśli jest ich dużo, szpik pracuje i problemem jest utrata krwi albo jej rozpad, jeśli mało - kłopot leży po stronie produkcji.
Przy wysokim wyniku rozstrzygające bywa stężenie erytropoetyny. Podwyższone wskazuje na erytrocytozę wtórną, czyli reakcję organizmu na niedotlenienie, obniżone - na czerwienicę prawdziwą, w której szpik produkuje krwinki bez żadnego bodźca. Rozpoznanie tej drugiej potwierdza się badaniem mutacji genu JAK2.
Jeszcze jedna rzecz, o której laboratoria rzadko piszą wprost: na wyniku możesz zobaczyć mln/µl, mln/mm³, T/l albo 10¹²/l. To cztery zapisy tej samej wartości, więc 4,7 mln/µl i 4,7 T/l znaczą dokładnie to samo.
Erytrocyty podwyższone — przyczyny
- Przewlekła niedotlenienie: W odpowiedzi na niski poziom tlenu we krwi (hipoksja), organizm może zwiększyć produkcję erytrocytów w celu dostarczenia więcej tlenu do tkanek. To zjawisko może występować na przykład u osób żyjących na dużych wysokościach lub u pacjentów z przewlekłymi chorobami płucnymi;
- Palenie tytoniu: Dym tytoniowy zawiera toksyny, które mogą stymulować produkcję erytrocytów.
- Choroby układu krwiotwórczego: Niektóre schorzenia układu krwiotwórczego, takie jak pierwotna erytrocytoza lub wtórna erytrocytoza, mogą prowadzić do nadmiernego wzrostu produkcji erytrocytów.
- Czerwienica prawdziwa - nowotwór mieloproliferacyjny związany z mutacją genu JAK2, w którym szpik produkuje krwinki bez bodźca ze strony erytropoetyny.
- Zaburzenia oddechowe: Osoby z przewlekłymi zaburzeniami oddechowymi, takimi jak obturacyjna choroba płuc (COPD), mogą doświadczać zwiększonej produkcji erytrocytów w odpowiedzi na niedotlenienie.
- Nadmierna produkcja hormonu erytropoetyny: Erytropoetyna to hormon stymulujący produkcję erytrocytów. Nadmierna produkcja tego hormonu może prowadzić do zwiększenia liczby erytrocytów. Może to występować w wyniku pewnych schorzeń nerek lub na skutek stosowania niektórych substancji dopingowych.
- Dehydratacja: W przypadku odwodnienia krew może stężać, co może prowadzić do wzrostu liczby erytrocytów w jednostce objętości krwi.
- Stosowanie leków: Niektóre leki, takie jak kortykosteroidy, mogą wpływać na poziom erytrocytów.
Podwyższone erytrocyty — objawy
- Zmęczenie: Nadmiar czerwonych krwinek może prowadzić do gorszej cyrkulacji krwi i niedostatecznej dostawy tlenu do tkanek, co może skutkować uczuciem zmęczenia.
- Ból głowy: Zwiększona lepkość krwi, która może towarzyszyć podwyższonemu stężeniu erytrocytów, może prowadzić do bólów głowy.
- Problemy z widzeniem: Nadmiar krwinek i gęsta krew może wpływać na przepływ krwi w naczyniach krwionośnych oka, co może prowadzić do problemów ze wzrokiem.
- Problemy z krążeniem: Osoby z erytrocytozą mogą doświadczać skurczów naczyń krwionośnych, co może prowadzić do zaburzeń krążenia, mrowienia lub bólu w kończynach.
- Zaczerwienienie skóry: W wyniku zwiększonej ilości czerwonych krwinek skóra może wydawać się bardziej zaczerwieniona.
- Zawroty głowy: Zmniejszona przepływowość krwi przez naczynia krwionośne mózgu może powodować zawroty głowy.
- Problemy z oddychaniem: W niektórych przypadkach podwyższona liczba erytrocytów może wpływać na zdolność płuc do dostarczania tlenu do krwi, co może prowadzić do duszności.
- Zwiększone ryzyko zakrzepicy: Gęsta krew może zwiększać ryzyko tworzenia się skrzepów krwi (zakrzepów), co może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak udar mózgu lub zawał serca.
- Ból w klatce piersiowej: Zwiększone stężenie erytrocytów może wpływać na pracę serca i krążenia, co w niektórych przypadkach może powodować ból w klatce piersiowej.
- Zwiększone ciśnienie krwi: Gęsta krew może wpływać na ciśnienie krwi i zwiększać ryzyko nadciśnienia.
Erytrocyty poniżej normy - przyczyny
- Niedobór żelaza: Brak wystarczającej ilości żelaza w diecie lub trudności w jego wchłanianiu przez organizm może prowadzić do niedoboru hemoglobiny i niedokrwistości.
- Niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego: Te witaminy są niezbędne do prawidłowej produkcji czerwonych krwinek. Niedobór może prowadzić do zaburzeń w procesie tworzenia krwinek.
- Choroby przewlekłe: Przewlekłe choroby zapalne, takie jak choroby autoimmunologiczne, reumatoidalne zapalenie stawów czy choroby nerek, mogą wpływać na produkcję erytrocytów i prowadzić do niedokrwistości.
- Choroby układu krwiotwórczego: Choroby szpiku kostnego, takie jak białaczki czy szpiczak plazmocytowy, mogą wpływać na zdolność szpiku do wytwarzania odpowiedniej ilości krwinek.
- Niedokrwistość hemolityczna: W tej postaci niedokrwistości, czerwone krwinki są niszczone szybciej niż normalnie, co może być wynikiem chorób dziedzicznych, infekcji, chorób autoimmunologicznych lub toksyn.
- Choroby przewodu pokarmowego: Choroby jelit, takie jak celiakia czy choroba Crohna, mogą wpływać na wchłanianie składników odżywczych, co może prowadzić do niedoboru składników potrzebnych do produkcji erytrocytów.
- Krwiaki lub utrata krwi: Utrata krwi w wyniku urazu, krwawienia menstruacyjnego, chorób układu pokarmowego lub operacji może prowadzić do spadku ilości krwinek.
- Przewlekłe choroby nerek: Choroby nerek mogą wpływać na produkcję erytropoetyny, hormonu stymulującego produkcję krwinek.
- Infekcje lub choroby zapalne: Ciężkie infekcje lub choroby zapalne mogą wpływać na produkcję erytrocytów.
- Niedobór hormonu stymulującego krwiotwórczość: Hormon stymulujący krwiotwórczość (erytropoetyna) jest produkowany przez nerki i jest potrzebny do produkcji erytrocytów. Niedobór tego hormonu może prowadzić do niedokrwistości.
Erytrocyty za niskie — objawy
- Osłabienie i zmęczenie: Niedobór tlenu w organizmie może prowadzić do uczucia osłabienia i chronicznego zmęczenia.
- Bladość skóry: Zmniejszona liczba czerwonych krwinek może powodować bladość skóry, szczególnie w obszarach widocznych, takich jak twarz, dłonie i wargi.
- Zawroty głowy i ból głowy: Niedotlenienie mózgu może skutkować zawrotami głowy, bólami głowy i ogólnym dezorientacją.
- Duszność: Osoby z niedokrwistością mogą odczuwać trudności w oddychaniu, szczególnie podczas wykonywania wysiłku fizycznego.
- Szybkie bicie serca (tachykardia): Serce może próbować kompensować niski poziom tlenu przez zwiększenie częstości skurczów, co może skutkować szybkim biciem serca.
- Zwiększona skłonność do infekcji: Niedobór erytrocytów może wpłynąć na zdolność organizmu do zwalczania infekcji, ponieważ układ odpornościowy może być osłabiony.
- Zmniejszona wydolność fizyczna: Zmniejszony poziom tlenu w krwi może wpłynąć na wydolność fizyczną, co może skutkować trudnościami w wykonywaniu codziennych czynności.
- Zmniejszona koncentracja i zdolność myślenia: Niedotlenienie mózgu może wpłynąć na zdolność koncentracji, pamięć i funkcje poznawcze.
- Zimne ręce i stopy: Niedokrwistość może wpływać na zdolność organizmu do utrzymania prawidłowej temperatury ciała, co może skutkować uczuciem zimna, zwłaszcza w rękach i stopach.
- Zmiany w apetycie: Niektóre osoby z niedokrwistością mogą doświadczać zmian w apetycie, mogą mieć ochotę na spożywanie nietypowych pokarmów lub mogą tracić apetyt.
Erytrocyty w moczu
Przyczyny obecności erytrocytów w moczu:
- Zakażenie dróg moczowych: Infekcje układu moczowego, takie jak zapalenie pęcherza czy zapalenie nerek, mogą powodować obecność krwi w moczu.
- Kamica nerkowa: Przemijający ból związany z przemieszczającym się kamieniem nerkowym może prowadzić do obecności krwi w moczu.
- Uszkodzenie nerek: Uszkodzenie nerek, spowodowane na przykład przez choroby nerek, nadciśnienie tętnicze lub toksyny, może powodować wyciek erytrocytów do moczu.
- Choroby nerek: Choroby nerek, takie jak kłębuszkowe zapalenie nerek czy nefropatia IgA, mogą prowadzić do utraty krwi do moczu.
- Choroby układu moczowego: Choroby, takie jak guzy pęcherza moczowego czy nowotwory nerek, mogą prowadzić do obecności krwi w moczu.
- Choroby krwi: Niektóre choroby krwi, takie jak naczyniopochodna plamica małopłytkowa czy hemofilia, mogą wpływać na krzepliwość krwi i prowadzić do obecności krwi w moczu.
- Choroby dziedziczne: Niektóre dziedziczne choroby, jak na przykład czerwienica prawdziwa, mogą wpływać na produkcję erytrocytów i prowadzić do ich obecności w moczu.
- Fizyczne uszkodzenie dróg moczowych: Mocne wstrząsy lub urazy mogą prowadzić do uszkodzenia dróg moczowych i w konsekwencji do obecności krwi w moczu.
Ile erytrocytów w moczu mieści się w normie
Warto pamiętać, że to zupełnie inne badanie niż morfologia. Erytrocyty w morfologii liczy się we krwi, a te opisywane tutaj pochodzą z badania ogólnego moczu i ocenia się je w osadzie, pod mikroskopem. Za normę przyjmuje się 0-3 krwinki w polu widzenia; powyżej tej wartości mówimy o krwinkomoczu, czyli krwi widocznej dopiero w mikroskopie. Gdy mocz jest różowy lub brunatny gołym okiem, to już krwiomocz.
Zanim wynik wywoła niepokój, warto wykluczyć rzeczy prozaiczne. Mocz potrafią zabarwić buraki, jeżyny i niektóre leki, a próbka pobrana w czasie miesiączki albo po intensywnym biegu bywa fałszywie dodatnia. Dlatego pojedynczy nieprawidłowy wynik zwykle się powtarza, z zachowaniem zasad pobrania: pierwszy poranny mocz ze środkowego strumienia, po umyciu okolicy cewki. Jeśli krwinki utrzymują się w dwóch kolejnych badaniach, to sygnał do diagnostyki, a nie do czekania.
Kiedy wynik erytrocytów wymaga pilnej konsultacji
Zanim przejdziemy do leczenia, warto oddzielić sytuacje, które mogą poczekać na termin u lekarza rodzinnego, od tych, w których czekać nie należy. Większość odchyleń w liczbie krwinek czerwonych to sprawa na spokojną wizytę. Są jednak wyjątki.
Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub zasłabnięcie przy niskim wyniku oznaczają, że serce przestaje nadążać z kompensowaniem niedotlenienia. Podobnie pilna jest sytuacja, gdy hemoglobina spadła znacznie w krótkim czasie albo gdy niedokrwistości towarzyszy widoczne krwawienie: czarne, smoliste stolce, krew w stolcu lub obfite krwawienie miesiączkowe.
Przy wyniku podwyższonym niepokoić powinny objawy zakrzepowe: jednostronny obrzęk i ból łydki, nagły niedowład, zaburzenia mowy lub widzenia. Zagęszczona krew wolniej płynie, a ryzyko zakrzepicy jest w erytrocytozie realne, nie teoretyczne. Charakterystycznym, choć często bagatelizowanym sygnałem czerwienicy prawdziwej jest uporczywy świąd skóry nasilający się po ciepłej kąpieli.
Jeśli objawów alarmowych nie ma, sensowna kolejność jest prosta: powtórz morfologię na czczo i dobrze nawodniony, dołóż ferrytynę oraz morfologię z rozmazem, a z kompletem wyników idź do lekarza rodzinnego. To on zdecyduje, czy potrzebny jest hematolog - i o tym, jak wygląda samo leczenie, mowa w kolejnej sekcji.
Nieprawidłowy poziom erytrocytów — leczenie
Oto kilka możliwych podejść terapeutycznych w zależności od przyczyny:
- Suplementacja diety: Jeśli poziom erytrocytów jest niski z powodu niedoboru żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego lub innych składników odżywczych, lekarz może zalecić suplementację diety lub wzbogacenie żywienia w te składniki.
- Leczenie przyczynowe: W przypadku chorób układu krwiotwórczego, chorób nerek lub innych przyczyn medycznych lekarz będzie dążył do zidentyfikowania i leczenia podstawowej przyczyny. To może obejmować leczenie farmakologiczne, terapię hormonalną, chemioterapię, radioterapię itp.
- Modyfikacje stylu życia: Jeśli nieprawidłowy poziom erytrocytów wynika z czynników takich jak palenie tytoniu, niedożywienie czy nadużywanie alkoholu, ważne jest wprowadzenie zmian w stylu życia, aby poprawić zdrowie ogólne.
- Leczenie infekcji: Jeśli infekcje układu moczowego lub inne infekcje są przyczyną obecności krwi w moczu, lekarz będzie zalecał odpowiednie leczenie przeciwbakteryjne lub inne metody walki z infekcją.
- Zarządzanie schorzeniami nerek: Jeśli schorzenia nerek są powodem obecności erytrocytów w moczu, konieczne może być zarządzanie chorobami nerek poprzez leki, dietę i monitorowanie.
- Terapia przeciwnowotworowa: W przypadku wykrycia nowotworów układu moczowego lub krwi, leczenie może obejmować terapię przeciwnowotworową, taką jak chemioterapia, radioterapia lub chirurgia.
Najczęstsze pytania o wynik erytrocytów
Czy niskie erytrocyty zawsze oznaczają anemię?
Nie. Rozpoznanie niedokrwistości stawia się na podstawie hemoglobiny, nie liczby krwinek. Zdarza się wynik z obniżonym RBC i prawidłową hemoglobiną, a także sytuacja odwrotna, typowa dla talasemii, w której krwinek jest dużo, ale są małe i ubogie w hemoglobinę.
Czy odwodnienie może zawyżyć wynik?
Tak i jest to jedna z najczęstszych przyczyn „podwyższonych erytrocytów” u osób zdrowych. Przy utracie płynów maleje objętość osocza, więc krwinki są gęściej upakowane, choć ich całkowita liczba się nie zmienia. Dlatego przed pobraniem warto się normalnie nawodnić.
Czy w ciąży niższy wynik jest niepokojący?
W drugiej połowie ciąży objętość osocza rośnie szybciej niż liczba krwinek, więc RBC i hematokryt fizjologicznie spadają. Jest to tak zwana niedokrwistość rozcieńczeniowa i sama w sobie nie wymaga leczenia, ale wymaga kontroli, bo ciąża jednocześnie zwiększa zapotrzebowanie na żelazo.
Ile czasu żyje krwinka czerwona?
Około 120 dni. Dlatego efekt suplementacji żelaza widać w morfologii najwcześniej po kilku tygodniach, a pełną odpowiedź ocenia się po mniej więcej trzech miesiącach.
Czy wynik można poprawić dietą?
Dieta pomaga, ale tylko wtedy, gdy przyczyną jest niedobór. Żelazo z mięsa (hemowe) wchłania się kilkukrotnie lepiej niż roślinne, witamina C to wchłanianie zwiększa, a kawa, herbata i wapń w tym samym posiłku je blokują. Jeśli za niskim wynikiem stoi krwawienie albo choroba przewlekła, sama dieta go nie odwróci.
Bibliografia:
- Pawełczyk T., Pawełczyk A., Rabe-Jabłońska J. (2011). Hematologiczne działania niepożądane leków psychotropowych — wskazówki dla lekarza praktyka. Psychiatria. Vol. 8, Nr 3, s. 97-109.
- Wasilewski J., Kiljański T., Mirora K. (2012). Biologiczne aspekty heterofazowej struktury krwi i jej znaczenie w procesie miażdżycowym. Inż. Ap. Chem. Vol. 51, N4 6, s. 398-399.
- https://www.publio.pl/files/samples/66/9e/d6/75814/Chemia_w_Szkole_Czasopismo_dla_Nauczycieli_demo.pdf
- Pohorecki R. i in. (2002). Destrukcja erytrocytów pod wpływem naprężeń ścinających. BIOTECHNOLOGIA, Vol. 2, Nr 57, s. 33-47.
- Kuter, D.J., & Dessypris, E.T. (2004). Red cell metabolism. In J.G. White (Ed.), Hematology (4th ed., pp. 134-146). Philadelphia, PA: Lippincot Williams & Wilkins.
- Beutler, E. (2004). Disorders of red blood cell production. In J.B. Wyngaarden, L.H. Smith, Jr., J.C. Bennett, & P.
