Zespół Li-Fraumeni - przyczyny, diagnostyka i profilaktyka

Zespół Li-Fraumeni (LFS, ang. Li-Fraumeni syndrome) to rzadkie, dziedziczone autosomalnie zaburzenie genetyczne po raz pierwszy opisane w 1969 roku przez amerykańskich lekarzy Fredericka Li i Josepha Fraumeni. Ryzyko dziedziczenia mutacji przez potomstwo osoby będącej nosicielem wynosi 50%. Jest to zespół dziedzicznej predyspozycji do raka - charakteryzuje się zwiększonym ryzykiem wystąpienia różnych typów nowotworów. Związany jest z nieprawidłowościami w obrębie genu białka supresorowego nowotworu P53 (TP53) zlokalizowanego na chromosomie 17p13. Jak wykazały badania, nie u wszystkich osób z zespołem Li-Fraumeni występują mutacje TP53.  

Białko P53 związane jest z mechanizmami przeciwnowotworowym, wpływa na stabilność genomową oraz hamuje angiogenezę (proces, podczas którego powstają naczynia włosowate), odgrywa rolę w apoptozie (śmierci komórek), starzeniu się komórek i aktywacji białek naprawczych DNA podczas uszkodzeń DNA. 

Zespół Li-Fraumeni określany jest również jako zespół mięsaka, raka piersi, białaczki i nadnerczy (SBLA). Zmiany w genie TP53 powodują występowanie nowotworów dziedzicznych w młodym wieku, przed 45 rokiem życia. Osoby z LFS narażone są na szeroki zakres nowotworów złośliwych w tym raka piersi, kory nadnerczy, białaczki oraz mięsaków kości i tkanek miękkich, dlatego powinny być monitorowane pod kątem wczesnych symptomów wskazujących na nowotwór. Ryzyko raka w ciągu życia u osoby z zespołem Li-Fraumeni wynosi około 70% dla mężczyzn i 90% dla kobiet. Zaburzenie to zostało potwierdzone u około 400 rodzin na świecie.  

Na zespół Li-Fraumeni wskazywać może wywiad rodzinny w kierunku występowania nowotworów u bliskich krewnych w przynajmniej dwóch pokoleniach, zdiagnozowany nowotwór w młodym wieku oraz występowanie kilku nowotworów złośliwych. 

Zespół Li-Fraumeni można zdiagnozować poprzez badania genetyczne:  

• Badanie genetyczne w kierunku zespołu Li Fraumeni - analizowane są najczęstsze mutacje genu TP53 (eksony 5-8). Test bada ryzyko wystąpienia nowotworu mózgu, raka piersi, kory nadnerczy, białaczki oraz mięsaków. Badanie wykonywane jest w punktach pobrań sieci Diagnostyka przez pobranie próbki krwi żylnej.  
• Badanie WES - sekwencjonowanie całego eksomu, czyli wszystkich znanych genów człowieka. Badanie pozwala na wykrycie rzadkich mutacji poprzez pobranie wymazu z wewnętrznej strony policzka i analizę próbki przy wykorzystaniu metody Sekwencjonowania Nowej Generacji (NGS). Przeczytaj więcej o badaniu WES.

Obecnie nie ma możliwości leczenia zespołu Li-Fraumeni. Należy przede wszystkim unikać radioterapii, tomografii komputerowej oraz promieniowania rentgenowskiego, jonizującego i słonecznego. Zalecane są również działania profilaktyczne opierające się na badaniach profilaktycznych (m.in. badaniach obrazowych (rezonans magnetyczny, mammografia, USG), endoskopowych (kolonoskopii, gastroskopii) oraz oznaczających markery nowotworowye we krwi) i szybkiej diagnostyce nowotworów, a także zmiana stylu życia oraz unikanie zachowań zwiększających ryzyko raka.

• Nowotwory łagodne i złośliwe  
• Markery nowotworowe  
• Predyspozycje genetyczne do rozwoju raka  
• Nowotwory w rodzinie  

1. Aedma S.K., Kasi A., Li-Fraumeni Syndrome. StatPearls 2021. [dostęp online: 11.06.2021]
2. Schneider K., Zelley K., Nichols K.E. i wsp., Li-Fraumeni Syndrome. GeneReviews® 1999 [aktualizacja 2019] [dostęp online: 11.06.2021]