Przeciwciała monoklonalne i ich zastosowanie

Przeciwciała to duże cząsteczki białek złożone z dwóch ciężkich i dwóch lekkich łańcuchów, między którymi znajdują się wiązania dwusiarczkowe tworzące literę Y. Przeciwciała dzieli się na pięć klas: IgA, IgD, IgE, IgG i IgM. Biorą udział w rozpoznawaniu antygenów, neutralizowaniu ich i wpływają na odpowiedź immunologiczną organizmu.  Przeciwciała monoklonalne (mAb, ang. monoclonal antibody) tworzą odpowiednio zmodyfikowane białka produkowane przez jeden klon limfocytów B i wiążą się z określonymi częściami antygenu nazywanymi epitop. Po raz pierwszy w 1975 roku otrzymał je Cesar Milsteina i Georges Koehler, a w 1986 roku zostały dopuszczone do użytku kliniczne. Produkcja mAb ma miejsce w laboratorium, w przeciwieństwie do innych przeciwciał, wytwarzanych w organizmie człowieka. Jest to kosztowny i długotrwały proces wymagający udziału wysoko wykwalifikowanego personelu.

Nazwa przeciwciała monoklonalne pochodzi od tego, że otrzymywane są z jednego klonu limfocytów B. Natomiast przeciwciała poliklonalne (pAb) wykazują różne powinowactwo wobec tego samego antygenu i nie są stosowane w celach terapeutycznych.

• Stosowane jako narzędzia badawcze np. w chromatografii powinowactwa.
• Udział w neutralizacji toksyn.
• Mogą pozytywnie wpływać na nadmierne odpowiedzi układu odpornościowego w chorobach autoimmunologicznych np. reumatoidalnym zapaleniu stawów, stwardnieniu rozsianym czy chorobie Leśniowskiego-Crohna.
• Leczenie różnych rodzajów nowotworów - immunoterapia z wykorzystaniem mAb stanowi element leczenia przeciwnowotworowego. Przeciwciała monoklonalne stosowane są m.in. do lokalizowania antygenów nowotworowych, zabijania komórek rakowych, blokowania receptorów czynników wzrostu i wzmacniania antynowotworowej odpowiedzi immunologicznej organizmu.
• Mogą być stosowane jako czynnik zapobiegający krzepnięciu krwi.
• Terapia chorób układu sercowo-naczyniowego.
• Leczenie astmy - obecnie w leczeniu astmy zostało zatwierdzonych pięć przeciwciał monoklonalnych: omalizumab, mepolizumab, reslizumab, benralizumab i dupilumab, które łagodzą zaostrzenia u chorych na astmę.
• Przeciwciała monoklonalne denosumab i romosozumab mogą stanowić alternatywną metodę leczenia osteoporozy, która jest powszechnym schorzeń układu kostnego.
• Przeciwciała monoklonalne (eptinezumab, fremanezumab, galkanezumab i erenumab) przeciwko genowi kalcytoniny (CGRP) i jego receptorowi mogą być skuteczne w zapobieganiu migrenie.
• Profilaktyka i leczenie chorób zakaźnych np. cytomegalii wywołanej przez cytomegalowirusa (CMV) czy wirusowego zapalenia wątroby typu A i B.

Przeciwciała monoklonalne w zapobieganiu i leczeniu COVID-19 Pojawiły się również badania sugerujące skuteczność przeciwciał monoklonalnych w leczeniu COVID-19. Mogą być one stosowane zarówno w zapobieganiu, jak i leczeniu zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Terapia może pomóc w obniżeniu ryzyka hospitalizacji osoby zakażonej, a w konsekwencji w odciążeniu systemu opieki zdrowotnej.

1. Castelli M.S., McGonigle P., Hornby P.J., The pharmacology and therapeutic applications of monoclonal antibodies. Pharmacology Research & Perspectives 2019;7(6):e00535.
2. Faienza M.F. i wsp., Monoclonal antibodies for treating osteoporosis. Expert Opinion on Biological Therapy 2018;18(2):149-157.
3. Kroes J.A., Zielhuis S.W., van Roon E.N., Aten Brinke A., Prediction of response to biological treatment with monoclonal antibodies in severe asthma. Biochemical Pharmacology 2020;179,113978.
4. Marovich M., Mascola J.R., Cohen M.S., Monoclonal Antibodies for Prevention and Treatment of COVID-19. JAMA 2020;324(2):131–132. 
5. Raffaelli B., Neeb L., Reuter U., Monoclonal antibodies for the prevention of migraine. Expert Opinion on Biological Therapy 2019;19:12:1307-1317. 
6. Zahavi D., Weiner L., Monoclonal Antibodies in Cancer Therapy. Antibodies 2020;9(3):34.