Badanie moczu - normy, przygotowanie, wyniki, najczęstsze pytania

W ramach badania ogólnego moczu sprawdzane są jego właściwości chemiczne, fizyczne oraz osad w moczu. Dzięki zagęszczaniu moczu część substancji jest łatwiejsza do wykrycia w moczu. Najczęściej wykonywane jest podczas rutynowych badań lekarskich, jako ich uzupełnienie. 

Stanowi podstawę jeśli pacjent zgłasza lekarzowi bóle brzucha, bolesne i częste oddawanie moczu czy krew w moczu. Objawy te mogą bowiem wskazywać na zakażenia układu moczowego. Badanie ogólne moczu standardowo wykonuje się także u kobiet w ciąży, podczas przyjęcia do szpitala czy przed planowanym zabiegiem operacyjnym.

Badanie ogólne moczu — jakie choroby może wykryć?

Choroby nerek i układu moczowego;

zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne;

choroby dróg żółciowych;

zatrucie;

zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej;

choroby weneryczne — zakażenie mykoplazmami płciowymi, rzeżączkę, chlamydiozę, rzęsistkowicę;

nieprawidłowości w gospodarce wodno-elektrolitowej.

Badanie moczu — jak się przygotować?

-Mocz należy pobrać w godzinach porannych, najlepiej po nocnej przerwie;
-przed badaniem powinno się unikać intensywnego wysiłku fizycznego (może on bowiem fałszować wynik, szczególnie białek i ketonów);
-przed badaniem powinno się odstawić leki moczopędne, o ile jest to bezpieczne;
-mocz powinien być zebrany do suchego, czystego pojemnika, ze środkowego strumienia (po upuszczeniu pierwszych kropel) około 100 ml, po dokładnym umyciu narządów moczowo-płciowych.

Czy można wykonywać badanie ogólne moczu podczas okresu (menstruacji)?

Jeśli to możliwe, najlepiej powstrzymać się przed wykonaniem badania na dwa dni przed i dwa dni po menstruacji, co pozwoli uniknąć zanieczyszczenia badanej próbki krwią i wydzieliną z pochwy (która zawierać może erytrocyty, białka czy nabłonki).
Gdy konieczne jest wykonanie badania moczu podczas miesiączki najlepiej zabezpieczyć ujście pochwy tamponem.

Objętość moczu

• Parametr ten mierzony jest badaniem dobowej zbiórki moczu. Prawidłowa diureza mieści się w przedziale 1000-2000 ml/dobę;
• objętość wydalonego moczu nieprzekraczająca 100 ml/dobę to bezmocz, który najczęściej wynika z ciężkiej niewydolności nerek;
• mniej niż 400 ml/dobę oznacza skąpomocz;
• objętość wydalonego moczu przekraczająca 2000 ml w ciągu doby to wielomocz i może świadczyć np. o cukrzycy (ciężar jest wtedy również wysoki) lub o moczówce prostej (niski ciężar moczu).
  
  Co wpływa na objętość moczu?

-dieta,
-ilość wypijanych płynów,
-sprawność nerek,
-wiek,
-stan psychiczny.

Dziwny zapach moczu — jakie mogą być przyczyny?

Owocowy zapach moczu może świadczyć o kwasicy metabolicznej,

gnilny zapach może wskazywać na poważne zakażenie bakteryjne i ropomocz,

mysi zapach może być wynikiem spożycia szparagów.

Dziwny kolor moczu — co może być przyczyną?

Zielony mocz — może wynikać z przyjęcia propofolu (w znieczuleniu), ze spożycia szparagów, czy produktów zawierających dużą ilość barwników chemicznych;

pomarańczowy mocz — nadmiar beta-karotenu (np. w marchewce), jeśli jest ciemnopomarańczowy, brunatny, może to wynikać z jego dużej gęstości, a więc odwodnienia, intensywnej biegunki, kamicy żółciowej czy chorób wątroby;

czerwony mocz — najczęściej przyczyną jest spożycie buraczków lub botwinki, jeśli nie mija jednak po kilku dniach lub pojawiają się skrzepy, należy jak najszybciej skonsultować to z lekarzem;

jaskrawożółty mocz — może być wynikiem spożywania witamin z grupy B (szczególnie B12),

brązowy mocz — po zjedzeniu dużej ilości rabarbaru lub jako objaw porfirii.

Prawidłowy mocz jest przejrzysty, a jego zmętnienie może wynikać z obecności bakterii, erytrocytów, leukocytów, składników lipidowych, czy większej ilości śluzu.

Ciężar właściwy moczu — wysoki lub niski

-prawidłowy - 1,015-1,025 g/ml.

-przewlekła gorączka,

-biegunka, wymioty — odwodnienie,

-białkomocz,

-glukozuria,

-diureza osmotyczna.

-niewydolność nerek,

-moczówka,

-nadmiar przyjmowanych płynów,

-diuretyki,

-hipotermia.

Prawidłowy mocz jest lekko kwaśny (pH około 6,5 u osoby zdrowej). Mocno kwaśny mocz (niskie pH) może wynikać z gorączki, niedożywienia, biegunki, cukrzycy, zasadowy zaś (wysokie pH) mogą być przyczyną bakterii w moczu (infekcje), długotrwałe wymioty, kwasica.

Prawidłowo glukoza nie występuje w badaniu moczu, może się jednak pojawić w wyniku uszkodzenia nerek czy przekroczenia poziomu glukozy we krwi 160-180 mg/dl.

Ciała ketonowe także występują w moczu zdrowego człowieka jedynie w ilościach śladowych, ich zwiększona obecność może świadczyć o cukrzycy, biegunce, wymiotach, gorączce, głodzeniu, wysiłku fizycznym lub wynikać z wysokobiałkowej diety.

Bilirubina — nieobecna w moczu zdrowego człowieka, obecność może świadczyć o żółtaczce mechanicznej, wirusowym zapaleniu wątroby, niedrożności dróg żółciowych.

Urobilinogen (śladowo do 1 mg/dl), wyższe wartości, wzrost urobilinogenu może wynikać z zaparć, niedrożności i zapaleń jelit, chorób miąższowych wątroby, marskości, jego brak ze zniszczonej flory bakteryjnej jelit, żółtaczki mechanicznej.

Ile kosztuje badanie moczu, gdzie można je wykonać?

1. Tisończyk J., Drożdż R. (2013). Badanie ogólne moczu - cz. II. Laboratorium - Przegląd Ogólnopolski. Vol. 11, Nr 12, s. 26-28.
2. https://szp.uwm.edu.pl/sites/default/files/download/202003/badanie_ogolne_moczu_2015_0.pdf