02.07.2025
Czym jest gastroskopia?
- Choroba refluksowa przełyku;
- wrzody żołądka i dwunastnicy;
- infekcja Helicobacter pylori;
- nowotwory przewodu pokarmowego;
- polipy i zmiany przedrakowe.
Wskazania do gastroskopii
Gastroskopia jest wskazana w różnych przypadkach, zarówno przy dolegliwościach przewodu pokarmowego jak i w celach profilaktycznych. Objawami, które mogą sugerować choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego są między innymi:
- Przewlekła zgaga i refluks;
- ból w nadbrzuszu;
- trudności w przełykaniu (dysfagia);
- nudności;
- wymioty;
- częste odbijanie;
- uczucie pełności;
- krwawienia z przewodu pokarmowego;
- fusowate wymioty.
Jak przygotować się do gastroskopii?
- W dniu badania nie należy nic jeść przez co najmniej 6 godzin przed badaniem;
- nie wolno pić przez 4 godziny przed badaniem;
- nie należy palić papierosów;
- przed badaniem jeśli pacjent przyjmuje leki na stałe w tym (np. na nadciśnienie, cukrzycę) należy o tym poinformować lekarza;
- leki przeciwkrzepliwe mogą wymagać odstawienia lub zmiany dawkowania – co zawsze trzeba ustalić wcześniej z lekarzem;
- poinformuj personel o uczuleniach (np. na środki znieczulające);
- zgłoś wcześniej wszelkie choroby układu krążenia, oddechowego lub neurologicznego.
Jak wygląda przebieg gastroskopii?
- Pacjent proszony jest o położenie się na lewym boku;
- gardło pacjenta zostaje znieczulone miejscowo (najczęściej lignokainą w aerozolu), w celu zmniejszenia odruchu wymiotnego;
- w niektórych przypadkach podawane są leki uspokajające;
- lekarz wprowadza gastroskop przez usta i kieruje go kolejno przez przełyk, żołądek aż do dwunastnicy;
- całość obrazu widoczna jest na monitorze, a lekarz może w trakcie trwania badania pobierać wycinki, usuwać zmiany lub wykonywać inne procedury medyczne.
Czy gastroskopia boli?
- Odruch wymiotny;
- uczucie ucisku w gardle;
- wzmożona ślinotok.
Gastroskopia w znieczuleniu ogólnym czy
miejscowym?
Gastroskopia bez znieczulenia ogólnego (znieczulenie miejscowe)
Zalety badania w znieczuleniu miejscowym:
- Krótki czas badania i rekonwalescencji;
- brak potrzeby nadzoru anestezjologa;
- możliwość samodzielnego powrotu do domu po ok. 30–60 minutach;
- niższy koszt badania.
- Silny odruch wymiotny i dyskomfort;
- stres związany z obecnością sprzętu medycznego w gardle;
- mniejsza tolerancja u osób wrażliwych lub z silnym lękiem przed badaniem.
Gastroskopia w znieczuleniu (sedacja dożylna)
Zalety badania w znieczuleniu (sedacja dożylna):
- Brak świadomości w trakcie badania;
- znacznie wyższy komfort psychiczny podczas badania;
- szczególnie polecane u osób z lękiem przed badaniem lub silnym odruchem wymiotnym.
- Konieczność obecności anestezjologa i monitorowania parametrów życiowych;
- dłuższy czas dochodzenia do siebie po badaniu;
- nie można prowadzić auta bezpośrednio po badaniu ani wracać do domu bez opieki.
Gastroskopia przeznosowa - badanie przez nos
Trzecią drogą, obok znieczulenia miejscowego i sedacji, jest gastroskopia przeznosowa, nazywana też bezstresową. Endoskop wprowadza się przez nos, a nie przez usta, dzięki czemu nie dotyka nasady języka i nie wyzwala odruchu wymiotnego - a to właśnie on odpowiada za większość złych wspomnień po klasycznym badaniu.
Różnica sprowadza się do średnicy. Standardowy gastroskop ma około 10 mm, ultracienki endoskop przeznosowy około 5 mm, czyli dwa razy mniej. Pacjent przez całe badanie oddycha swobodnie i może rozmawiać z lekarzem, a ponieważ zwykle nie potrzebuje sedacji, po wyjściu z gabinetu wraca do zwykłych zajęć i może prowadzić samochód.
Metoda ma ograniczenia. Cieńszy kanał roboczy zawęża możliwości zabiegowe, więc przy planowanym usuwaniu polipów czy tamowaniu krwawienia lepiej sprawdza się gastroskop klasyczny. Przeciwwskazaniem są też skrzywiona przegroda nosowa, polipy nosa i ostre infekcje górnych dróg oddechowych. Najwięcej zyskują na niej osoby z silnym lękiem przed badaniem, z nasilonym odruchem wymiotnym oraz te, u których sedacja jest niewskazana ze względu na choroby serca lub płuc.
Przeciwwskazania
- Świeży zawał serca;
- ostra niewydolność oddechowa lub serca;
- ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi;
- niekontrolowane nadciśnienie.
Możliwe powikłania
- Krwawienie (po biopsji lub zabiegu);
- przebicie ściany przewodu pokarmowego;
- reakcje alergiczne na leki uspokajające;
- chwilowe zaburzenia rytmu serca.
Alternatywy dla gastroskopii
- Badanie radiologiczne z kontrastem – mniej dokładne, nie pozwala na pobranie wycinków;
- kapsułka endoskopowa – pacjent połyka minikamerę, metoda ta nie jest rutynowo stosowana do oceny żołądka;
- testy na Helicobacter pylori – ułatwiają diagnostykę infekcji, ale nie pozwalają ocenić zmian anatomicznych.
Ile kosztuje gastroskopia?
Gastroskopia jest bezpłatna w ramach NFZ, jeśli pacjent ma skierowanie od lekarza rodzinnego lub specjalisty; realnym kosztem jest wtedy czas oczekiwania, który w wielu ośrodkach liczy się w miesiącach. Prywatnie cena zależy przede wszystkim od rodzaju znieczulenia i od tego, co dokładnie obejmuje pakiet.
Orientacyjne stawki na polskim rynku to od około 500 zł za badanie w znieczuleniu miejscowym, zwykle razem z testem ureazowym na Helicobacter pylori, oraz od około 1000 zł za badanie w sedacji dożylnej, gdzie do rachunku dochodzi obecność anestezjologa. Osobno bywa płatne badanie histopatologiczne pobranych wycinków, dlatego przed wizytą warto zapytać wprost, czy cena je obejmuje.
Na wynik histopatologiczny czeka się zwykle od dwóch do trzech tygodni. Sam opis endoskopowy, czyli to, co lekarz zobaczył w trakcie badania, pacjent dostaje najczęściej tego samego dnia. Zobacz, jak wygląda gastroskopia w Longevity+.
Gastroskopia a profilaktyka nowotworów
Gastroskopia odgrywa kluczową rolę w profilaktyce raka żołądka i przełyku. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych lub stanów przedrakowych daje szansę na skuteczne leczenie. Szczególnie ważna jest kontrola u osób z:
- Infekcją Helicobacter pylori;
- dziedziczną skłonnością do raka żołądka;
- wcześniejszymi zmianami wrzodowymi.
Najczęstsze pytania o gastroskopię
Czy przed gastroskopią można pić wodę?
Można, ale nie bezpośrednio przed badaniem. Niewielkie ilości czystej wody wolno pić do 4 godzin przed planowaną godziną. W tym czasie można też przyjąć poranne leki popite łykiem wody, jeśli lekarz wydał takie zalecenie.
Kiedy będą wyniki gastroskopii?
Opis tego, co lekarz zobaczył w trakcie badania, pacjent zwykle otrzymuje tego samego dnia. Na wynik badania histopatologicznego pobranych wycinków czeka się od dwóch do trzech tygodni.
Czy po gastroskopii można prowadzić samochód?
Po badaniu w znieczuleniu miejscowym można. Po sedacji dożylnej nie: przez co najmniej 12 godzin nie wolno prowadzić pojazdów ani podejmować decyzji wymagających pełnej sprawności, a z placówki trzeba wracać z osobą towarzyszącą.
Czy gastroskopia wykrywa raka żołądka?
Owszem i jest w tym najskuteczniejszą dostępną metodą. Pozwala zobaczyć zmianę, ocenić jej wygląd i od razu pobrać wycinek do badania mikroskopowego, co odróżnia ją od metod obrazowych, które pokazują jedynie zarys nieprawidłowości.
Jak często można powtarzać gastroskopię?
Nie ma sztywnego limitu, bo badanie nie wykorzystuje promieniowania. Częstotliwość ustala lekarz na podstawie rozpoznania: przy stanach przedrakowych kontrole bywają coroczne, a po wyleczonej infekcji Helicobacter pylori zwykle wystarcza jedno badanie kontrolne.
Podsumowanie
Bibliografia
Lisowska B., (2007)., Geriatria., Nr 1, s. 55-59.
Autor merytoryczny: Karolina Pasterz, specjalista portalu Longevity+
