Powikłania zakrzepowo-zatorowe - kiedy występują i jak ograniczyć ich ryzyko?

Do powikłań zakrzepowo-zatorowych zalicza się głównie zakrzepicę żył głębokich (ZŻG) i zator tętnicy płucnej (ZTP). Przy zakrzepicy zakrzepy tworzą się w wyniku defektu struktury naczyń krwionośnych (żył lub tętnic). W miejscu uszkodzenia kumulują się płytki krwi (trombocyty), w wyniku czego powstaje czop na który działają czynniki krzepnięcia i dochodzi do blokowania przepływu krwi. 2 z 3 objawów tzw. triady Virchowa wpływają na pojawienie się ZŻG. Zalicza się do nich zaburzenia w żylnym przepływie krwi, prozakrzepowe zmiany w składzie krwi oraz modyfikacje w śródbłonku naczyniowym. W wielu przypadkach zakrzepica może być bezobjawowa. Do typowych symptomów należy obrzęk kończyny, zaczerwieniona skóra i ból ustępujący po uniesieniu kończyny. Natomiast zator tętnicy płucnej często ma niecharakterystyczny przebieg.

Trwająca od 2020 roku pandemia koronawirusa SARS-CoV-2, prowadzącego do choroby COVID-19 w Polsce i na świecie znacząco wpłynęła na wiele aspektów życia, przyczyniając się do zmniejszenia mobilności i aktywności fizycznej oraz wzrostu siedzącego trybu życia, co w konsekwencji wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia zakrzepicy żylnej, nawet u osób młodych i zdrowych. Zaobserwowano wzrost występowania powikłań zakrzepowo zatorowych u pacjentów z COVID-19, zwłaszcza na oddziałach intensywnej terapii. Prawdopodobnie jest to spowodowane zaburzeniami homeostazy organizmu, ogólnoustrojowym zapaleniem, unieruchomieniem i czynnikami prozakrzepowymi. W przebiegu zakażenia koronawirusem wykazano, że występuje zwiększenie stężenia D-dimerów, które uznawane są za wskaźniki nadkrzepliwości. O incydentach zakrzepowo-zatorowych mówi się w ostatnim czasie również w kontekście powikłań po szczepieniu na COVID-19, głównie preparatem AstraZeneca.

• urazy i długotrwałe unieruchomienie kończyny np. w wyniku złamania lub po operacji,
• zabiegi chirurgiczne,
• wiek - ryzyko wzrasta wraz z wiekiem,
• przyjmowanie niektórych leków np. doustnych hormonalnych środków antykoncepcyjnych,
• zmiany w składzie krwi i w śródbłonku naczyniowym,
• występujące wcześniej epizody zakrzepowo-zatorowe,
• niektóre choroby hematologiczne,
• udar mózgu, niewydolność serca,
• otyłość,
• predyspozycje genetyczne, 
• siedzący tryb życia i niska aktywność fizyczna,
• ciąża i poród.

Powikłania zakrzepowo-zatorowe mogą być groźne, dlatego warto im zapobiegać. Należy zadbać o regularną aktywność fizyczną, wprowadzić zmiany w stylu życia, dbać o nawodnienie, ograniczyć używki (zwłaszcza palenie papierosów). Podstawę profilaktyki stanowią również regularne badania laboratoryjne krwi np. koagulogram i stężenie D-dimerów. Ryzyko trombofilii wrodzonej można sprawdzić za pomocą badań genetycznych: badania 2 genów (F2 i F5),testu analizującego 6 mutacji w 4 genach, dostępnego również wraz z konsultacją lekarza genetyka.

• Antykoncepcja hormonalna a zakrzepica
• Jakie warto wykonać badania krwi na zakrzepicę?
• Zakrzepica u kobiet w ciąży

1. Kostrubiec M., Czynniki ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej. Choroby Serca i Naczyń 2016;13(4):317-320.
2. Piazza G. i wsp., Registry of Arterial and Venous Thromboembolic Complications in Patients With COVID-19. Journal of the American College of Cardiology 2020;76(18) 2060–2072.
3. Pluta J., Cieniewicz A., Trzebicki J., COVID-19: zaburzenia krzepnięcia i leczenie przeciwzakrzepowe u pacjentów hospitalizowanych na oddziale intensywnej terapii. Anestezjologia Intensywna Terapia 2021;53(2):153-161.
4. Tomkowski W. i wsp., Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa — wytyczne profilaktyki, diagnostyki i terapii. Konsensus Polski 2017. Acta Angiologica 2017;23(2):73–113.